Аз қойда айран бар да, өре жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Аз қой ұстаған адамның қолында айран сияқты күнделікті пайда болғанымен, оны сақтап, өңдеп, қорғап тұратын өре болмайды. Тура мағынасы — малы аз үйдің тіршілігі жұтаңдау, қоры да, мүмкіндігі де шектеулі. Астарлы мағынасы — аз дүниеге иек артқан адам не отбасы үлкен пайда, мол қор жинауға немесе кең тыныс алуға толық жете бермейді; барға қанағат ету бар, бірақ жағдайдың тарлығы да сезіледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы қой — мал-мүліктің, тұрмыс қамының белгісі. Айран — аз болса да қолға ілінген ырыс, күнкөрістің бір көрінісі. Өре — айран құйып қоюға, сақтауға арналған орын; яғни берік қор, мүмкіндік, кеңдік. Айран бар да, өренің жоқтығы — бар нәрсе болғанымен, оны тиімді пайдаланатын жағдайдың жоқтығын бейнелейді. Халық осы арқылы малдың аздығы тұрмысты тарылтатынын ұқтырған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал табысы аз, бірақ шығыны көп адамға қатысты айтылады. Мысалы, жас отбасы ай сайын аз жалақы алып, сонымен бірге жалға үй, несие, жолақы сияқты шығындарды көтере алмай қиналса, «Аз қойда айран бар да, өре жоқ» деуге болады. Яғни аз кіріс бар, бірақ оны орнықтырып, көбейтіп, жинақтауға мүмкіндік жетпей тұр деген сөз.