Аттың бәрі тұлпар емес,
Құстың бәрі сұңқар емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: барлық ат бірдей жүйрік те, барлық құс бірдей қыран да емес. Астарлы мағынасы: сыртқы көрініске немесе атауға қарап, бәрін бірдей жоғары бағалауға болмайды. Әр нәрсенің өз шын сипаты, өз деңгейі бар. Яғни, адамның да, заттың да, істің де бәрі бірдей сапалы, мықты немесе лайықты бола бермейді. Сондықтан танымай тұрып асыра мақтамау, салыстыра білу, шынайы бағалау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» пен «құс» – қазақ ұғымындағы ең қадірлі, таныс бейнелер. «Тұлпар» – жүйрік, таңдаулы, сенімді аттың символы. «Сұңқар» – қырағы, биік ұшатын, алғыр құстың белгісі. Осы образдар арқылы халық кез келген топтың ішінде таңдаулысы болатынын, ал бәрі бірдей сол биікке жете бермейтінін білдірген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Мысалы, біреудің сөзіне, киіміне не лауазымына қарап, оны бірден мықты маман деп ойлау дұрыс емес. Алдымен ісіне қарап бағалау керек. Университетте бір студент көп сөйлегенімен, шын мәнінде ең жақсы нәтиже көрсететін басқа студент болуы мүмкін. Демек, сыртқы көрініс пен шын қабілет әрдайым сәйкес келе бермейді.
Qustyń bári suńqar emes.