Ат аяған жерге қарайды,
Құс аяған көкке қарайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ат аяғын абайлап басып, жердің ыңғайына қарай қозғалады, ал құс ұшқанда кең аспанға бет алады. Астарлы мағынасы: әр тіршілік иесі өз табиғатына, өзіне қолайлы ортаға ұмтылады. Адам да сондай — кімге, қай ортаға, қандай жағдайға лайық болса, соған бейімделеді. Сонымен бірге, біреуді шын аясаң, оның жанына, күйіне қарай іс қыла біл деген ой бар. Яғни мейірім тек сөзбен емес, жағдайды түсініп әрекет етумен көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — жер бетінде жүретін, ауырлықты сезінетін тіршілік иесі. Ол сақтықты, байыптылықты білдіреді. «Құс» — еркіндік, биіктік, кеңдік символы. «Жерге қарау» — нақты жағдайды ескеру, шамаға қарау; «көкке қарау» — арманға, еркіндікке, биік мақсатқа ұмтылу дегенді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам мінезін, қабілетін, орнын дұрыс тануға қатысты айтылады. Мысалы, мектепте әр оқушының қабілеті әртүрлі: бірі есепке мықты, бірі тілге бейім. Мұғалім бәріне бірдей тәсіл қолданбай, әрқайсына лайық бағыт берсе, соның өзі — осы мақалдың мәні.
Qus aıaǵan kókke qaraıdy.