Аштың ақылы тамағында,
Жаяудың ақылы табанында.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ойы мен шешімі оның жағдайына, мұқтажына тікелей байланысты екенін білдіреді. Аш адам ең алдымен тамақ іздейді, сондықтан оның бар ойы ас-тағам төңірегінде болады. Жаяу адамның ойы жол мен табанға, яғни қалай жету, қалай жүру мәселесіне ауып тұрады. Астарлы мағынасы — адамды сыртқы күйі, қажеттілігі билеп кетеді; қиындықта негізгі мұқтаждық бәрінен жоғары тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «аш» сөзі тек қарны аш адамды ғана емес, мұқтаж, қысылған күйді де аңғартады. «Ақылы тамағында» деген тіркес ойдың асқа байланғанын бейнелейді. Ал «жаяу» — жол азабын тартқан, шаршаған адам. «Ақылы табанында» деуі оның ойы мен назарын жүріс-тұрыс, қашықтық, аяқтың жайы билейтінін көрсетеді. Яғни мақал нақты дене күйі арқылы адамның психологиялық ахуалын дәл суреттейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды адам басына түскен қиындықтың ойлауын өзгертетінін айту үшін қолданады. Мысалы, жолда қарны ашып, шаршап келе жатқан адам әңгіме тыңдамай, тек бір асхана не дүкен іздейді. Сондай сәтте оның назары басқаға емес, ең әуелі қажетіне ауатыны осы мақалға сай келеді.
Jaıaýdyń aqyly tabanynda.