Аш отырып, ас таңдайды,
Жаяу отырып, ат таңдайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам қолы қысқа, жағдайы келіспей тұрса да, бәрібір қалауы көп болатынын меңзейді. Тура мағынасында аш адам тамақтың ішінен ең тәуірін таңдауға тырысады, жаяу адам көліксіз жүріп-ақ мінетін аттың жақсысын іздейді. Астарлы мағынасы — мүмкіндігі шектеулі, жағдайы төмен адамның арман-талабы кейде нақты қалпынан асып кетеді. Яғни, қолында жоқ нәрсені сұрап, шамасына қарамай қалау айтуға болмайды. Мақал адамды қанағатқа, шынайылыққа және өз жағдайын дұрыс бағалауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аш» сөзі мұқтаждықты, таршылықты білдіреді, ал «ас» — тіршіліктің ең негізгі қажеті. «Жаяу» — әлсіз мүмкіндік, «ат» — тірек, күш, қолайлылық нышаны. Аш адамның ас таңдауы мен жаяудың ат таңдауы — өзінде жоқты аңсау, бірақ соған қарамастан талғамың биік болуын әжуалайтын образ. Халық бұл арқылы адам табиғатындағы қалау мен қанағаттың ара салмағын көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табысы аз бола тұра, қымбат затқа ұмтылатын немесе мүмкіндігі жетпей жатып үлкен талап қоятын адамға қатысты айтылады. Мысалы, студенттің шәкіртақысы аз болса да, ең қымбат телефон алғысы келуі осыған ұқсайды. Мұндайда үлкендер «алдымен барға шүкір етіп, шаманы біл» деп ескерту үшін осы мақалдарды қолданады.
Jaıaý otyryp, at tańdaıdy.