Аш атасын танымас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Аш атасын танымас» деген мақалдың тура мағынасы — қатты ашыққан адам өзіне ең жақын, ең қымбат кісіні де танып-білмей қалуы мүмкін деген сөз. Астарлы мағынасы — аштық, жоқшылық, қысылтаяң күй адам мінезін өзгертіп, сабырын азайтады; мұндайда адам есінен жаңылып, тек қарнын ойлап кетуі ықтимал. Мақал адамға ашкөздік пен қажеттілікке берілмеуді, жағдайды түсініп, сабыр сақтауды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «аш» сөзі тек қарынның ашуын ғана емес, таршылық пен мұқтаждықты да білдіреді. «Атасын танымас» тіркесі — адамның ең жақын туысын да ұмытатындай күйге түсуін әдейі әсірелей көрсететін образ. Бұл жерде «ата» — тек әке емес, жалпы ең құрметті, ең жақын адам бейнесі. Яғни, аштық адамды өз болмысынан айырып, артық сөзге, орынсыз қылыққа жеткізетін күш ретінде суреттеледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды тек тамаққа қатысты емес, жалпы қиын жағдайда адамның ашушаң, ойланбай әрекет етуі туралы да айтады. Мысалы, ұзақ уақыт тамақ ішпей қалған адам жиналыста қатты ашуланып, біреуге орынсыз сөз айтуы мүмкін. Сол кезде жұрт «аш атасын танымас» деп, аш адамның мінезі өзгеретінін еске салады.