Ас қадірін білмесең,
Ашаршылықта білерсің.
Ат қадірін білмесең,
Жаяуқалғанда білерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірдегі бағалы нәрсенің қадірін бар кезде білу керегін айтады. Ас адамның тіршілігіне керек ең басты несібе болса, ат — қазақ тұрмысында жолдас, көлік, күш-қуат көзі. Егер адам ас пен аттың маңызын елемесе, оның құнын жоқшылық пен қиындық кезінде ғана түсінеді. Яғни, бардың бағасын білмеген жан жоқта қатты өкінеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ас» — тек тамақ емес, тіршіліктің, ырыс пен тоқшылықтың белгісі. «Ашаршылық» — таршылық, қиын күн, несібеден тарығу. «Ат» — еркіндік, қозғалыс, серік әрі шаруаның тірегі. «Жаяуқалғанда» деген сөз аттан айырылып, жол азабын тартқан күйді бейнелейді. Осы образдар арқылы халық «қолдағыны қадірле» деген ойды өте әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген игіліктің бағасын білмей, тек айырылғанда ғана түсінетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, оқушы кітап оқуға немқұрайды қарап, емтихан кезінде дайындықтың қаншалықты маңызды екенін кеш түсінеді. Сол сияқты денсаулықтың, уақыттың, еңбектің қадірін де барында білу керек.
Asharshylyqta bilersiń.
At qadirin bilmeseń,
Jaıaýqalǵanda bilersiń.