Арту-арту құм келсе,
Атан тартар бүгіліп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: көп құм артылғанда, ауыр жүктің салмағын атан түйе ғана тарта алады, ол да бүгіліп, зорға көтереді. Астарлы мағынасы: бір адамның күші жетпейтін ауыр іс, көп қиындық немесе үлкен жауапкершілік келгенде, мықтының өзі де қиналады. Яғни салмақты жұмысқа төзім, шыдам және қайрат керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "құм" — ауыртпалықтың, мол істің бейнесі. "Атан" — күші мол, жүк көтеретін төзімді жануар, ол мұнда ең мықты адамның не ең берік күштің символы. "Бүгіліп" деген сөз істің жеңіл еместігін, ауыртпалықтың адамды да, мықтыны да иілдіретінін көрсетеді. Образ арқылы халық өмірдегі салмақты жұмыстың оңай келмейтінін дәл әрі әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал үлкен міндет алған адамға, мысалы бір мекемеде екі-үш қызметтің жүгі бір кісіге артылғанда, соны ескерту үшін қолданылады. Мәселен, бір мұғалімге сыныптан бөлек үйірме, құжат, іс-шараның бәрін жүктесе, "Арту-арту құм келсе, атан тартар бүгіліп" деп, шамадан тыс жүктің тіпті мықтыны да шаршататынын айтуға болады.
Atan tartar búgilip.