Арқада қыс болмаса, арқар ауып несі бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: Арқа өңірінде қыс қатты болмаса, арқар өз мекенін тастап, басқа жаққа ауып кетпейді. Астарлы мағынасы: адамды да, жан-жануарды да туған жерінен қозғалтатын себеп болады; жайлы жерде ешкім еріксіз кетпейді. Яғни жағдай қиындаса ғана көш, қоныс аудару, амал іздеу туады. Мақал өмірдегі өзгерістің себепсіз болмайтынын аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Арқа» — кең дала, қысы қатты өңірдің бейнесі. «Қыс» — табиғаттың ғана емес, таршылық пен қиындықтың символы. «Арқар» — еркін, сақ, табиғатқа төзімді аң. Ол өз мекенін тек қыс қатты болғанда ғана тастайды. Осы арқылы халық қиыншылық адамды қимылдататынын, ал тоқшылық пен тыныштықта орнықтылық болатынын бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де қолданылады: бір адам жұмысын, оқуын не тұратын жерін еріккеннен емес, ауыр жағдайға байланысты өзгертсе, осы сөз орынды айтылады. Мысалы, ауылда жұмыс азайып, жастар қалаға нәпақа іздеп көшсе, олардың бұл қадамы «қыс» сияқты таршылықтан туғаны түсіндіріледі.