Алтын ерің атқа тисе,
Алтынын ал да, отқа жақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: егер алтыннан жасалған ер атқа жарамаса, оны сол күйі ұстап отырмай, қажетке жарамды басқа іске жұмса деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өз орны, өз бағасы бар; пайдасыз, үйлеспейтін дүниеге байланып қалмай, одан да тиімді, дұрыс шешім қабылдау керек. Яғни, қымбат заттың өзі іске аспаса, оның сыртқы сәніне емес, пайдасына қараған жөн.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алтын ер» — өте қымбат, бағалы нәрсенің бейнесі. Ал «атқа тию» — сол құнды дүниенің өз міндетін атқара алмауы, яғни жарамсыз болуы. «Ал да, отқа жақ» дегені — қажетсізді түкке жарамсыз деп тастау емес, оны басқа пайдалы іске айналдыру, босқа ысырап етпеу. Бұл образдар қазақтың тұрмыс-тіршілігінен алынған, сондықтан ойды өте нақты жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс, оқу, техника немесе қарым-қатынасқа қатысты айтуға болады. Мысалы, қымбат телефон алғанмен, ол адамның жұмысына сай келмесе, тек сән үшін ұстай бергеннен гөрі, қажетіне лайық құрал таңдаған дұрыс. Демек, мақал адамды ұтымды ойлауға, артық нәрсеге байланып қалмауға үйретеді.
Altynyn al da, otqa jaq.