Алпыс құлан ат болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — алпыс құланнан бір жүйрік ат шықпайды, яғни жабайы аң қанша көп болса да, олардың табиғаты өзгеріп, атқа айналмайды. Астарлы мағынасы — көп нәрсенің бәрі бірдей сапалы не пайдалы бола бермейді; тегі бөлек, болмысы бөлек нәрседен күткен нәтиже шықпауы мүмкін. Сондай-ақ, бір ортаға көп адам жиналғанымен, олардың бәрінен бірдей мықты, сенімді, іскер тұлға қалыптаса бермейтінін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құлан» — еркін, жабайы, қолға көнбейтін табиғатты білдіреді. Ал «ат» — мінезі жуас, үйретілген, адамға қызмет ететін, сенімді серік бейнесі. Яғни мақал құлан мен атты салыстырып, табиғи болмыс пен қалыптасқан қасиетті қарсы қояды. Бұл арқылы халық «үйренбегенді үйрету оңай емес», «әр заттың өз орны, өз табиғаты бар» деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сапасы төмен, дайындығы жоқ істен үлкен нәтиже күтпеу керек дегенде қолданылады. Мысалы, бір мекемеде тәжірибесіз, жауапкершілігі әлсіз адамдар көп жиналып, бірақ жұмыс жүрмей жатса, «Алпыс құлан ат болмас» деп айтуға болады. Яғни сан көп болғанмен, сапа мен тәрбие болмаса, нәтиже де әлсіз болады.