Алаша тұқымын танытпас,
Жүк көтеріп жарытпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның шыққан тегі мен болмысын істі қалай атқаратынынан тануға болатынын білдіреді. «Алаша тұқымы» дегені — мінезі әлсіз, қабілеті төмен, салмақты іс тындыра алмайтын адамға ишара. «Жүк көтеріп жарытпас» дегені — мұндай кісі ауыр міндетті атқара алмайды, сенім үдесінен шыға алмайды деген астарлы ой. Яғни адамды сөзінен емес, ісінен, қабілетінен, табандылығынан тану керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүк көтеру» — тек физикалық күш емес, өмірдің ауыр жүгін, жауапкершілікті, міндетті көтеру деген бейнелі мағына. «Танытпас» сөзі адамның өз тегіне, атына сай абырой әкелмейтінін аңғартады. Халық бұл арқылы әлсіз, жалқау, іске жарамсыз мінезді сынап отыр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жауапкершілігі жоқ, уәдесінде тұрмайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкерге маңызды тапсырма берілгенде, ол оны соңына дейін жеткізбей, әр нәрсені желеу ете берсе, әріптестері «жүк көтеріп жарытпас» деп бағалауы мүмкін. Мақал адамды еңбегі мен іс-әрекеті арқылы тануға шақырады.
Júk kóterip jarytpas.