Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
57.9K
Қаралым
189
Орташа
Сұрыптау:
Жақсы ит - малға серік.
**Негізгі мағынасы** Жақсы иттің қадірі — оның малды қорғап, қораны күзетіп, иесіне пайда келтіруінде. Бұл мақал тура ма...
Бұйырған малға тісің тисін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға тағдырдан, несібеден келген малдың берекесі болсын, соны пайдал...
Жаман сиыр жазда бұзаулайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, күтімсіз, әлсіз сиыр көбіне жазда бұзаулайды. Астарлы мағынасы:...
Қатпа болған түйеге,
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты жүдеп, қатпа болған түйеге де, қотыр болған қойға да иесі не іст...
Қой сүті - қорғасын,
Қойды соққан оңбасын.
Қойды соққан оңбасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қойдың сүті өте құнарлы, қою әрі майлы келеді, сондықтан оны «қорғасын»...
Жүн керек болса, қойды қазанда қырық,
Қой керек болса, мизамда қырық.
Қой керек болса, мизамда қырық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жүн керек болса, қойды қырыққан дұрыс, ал қойдың күйі мен өсімін ойлас...
Иесі жардай, аты арық,
Түз жұтынан сақтасын.
Әйелі жардай, ері арық,
Үй жұтынан сақтасын.
Түз жұтынан сақтасын.
Әйелі жардай, ері арық,
Үй жұтынан сақтасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал отбасының ішкі берекесін, тұрмыстың бірқалыпты болуын тілейді. Тура мағынасында: иесі де,...
Қымыз қызулы, айран аяулы.
**Негізгі мағынасы** Қымыз да, айран да — қазақ тұрмысында қадірлі, күнделікті қажет сүт тағамдары. Мақалдың тура мағына...
Аттың атағы, түйенің табаны үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда, аттың даңқы зор, түйенің табаны да үлкен деген тура мағына береді. Аст...
Өрісі жақсы мал оңалар.
**Негізгі мағынасы** «Өрісі жақсы мал оңалар» деген мақалдың тура мағынасы — жайылымы шүйгін, шөбі мол жерде жүрген мал...
Диқан бабаның кетпенінен,
Шопан атаның таяғынан жарылқасын.
Шопан атаның таяғынан жарылқасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбек пен несібенің қадірін білдіреді. Тура мағынасында диқанның кетпені мен шопанның тая...
Желкілдеген түйе жеген,
Желіні қарыс бие жеген.
Желіні қарыс бие жеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малдың жай-күйі мен күтіміне қарай ырыс-несібесінің әркелкі болатынын білдіреді. Тура мағ...
Көженің кенеуі бар,
Қымыздың қызуы бар.
Қымыздың қызуы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көже тоқтық пен нәр береді, ал қымыз денені жылытып, сергітеді. Астарлы...
Екі бие - ел асы,
Үш бие - бұлақ басы,
Бір бие - жоқтың қасы.
Үш бие - бұлақ басы,
Бір бие - жоқтың қасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малдың, әсіресе биенің шаруашылықтағы орнын аңғартады. Екі бие болса, үйдің сүті мен ырыс...
Қорасында қойы жоқтың итінің сағын қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қорасында қойы жоқ адамның иті де күші аз, қабағы төмен, жүдеу көрінеді...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Малды теппе, ақты төкпе.
**Негізгі мағынасы** «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.