Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
58K
Қаралым
189
Орташа
Сұрыптау:
Малы бардың амалы бар.
**Негізгі мағынасы** «Малы бардың амалы бар» деген мақалдың тура мағынасы — малы, дәулеті бар адамның қолында тіршілікке...
Қорада лақ туса, өрісте от өнер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қорада лақ туса, өрістегі от та оған жетіп, тез өшіп қалады. Астарлы ма...
Сиырдың пірі - Зеңгі баба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сиыр малының киесі, қамқоршысы бар деген халық түсінігін білдіреді. Тура мағынасында, си...
Жазғы етте жасық жоқ,
Қымыз аста қасық жоқ.
Қымыз аста қасық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаздың берекелі, мол мезгіл екенін меңзейді. Жазда ет те, қымыз да көп болады, сондықтан...
Түйесін қу бас десең - иесіне тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйені жамандасаң, оның иесі намыстанады, ренжиді. Астарлы мағынасы — б...
Шөп болса да, көп болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шөп аз болса да, көп болып шықсын деген тілек. Астарлы мағынасы — бар...
Адам зоры - тоғын,
Жылқының зоры - соғым.
Жылқының зоры - соғым.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың ең қажетті, ең қадірлі тұсын салыстырады. «Адам зоры — тоғын» дегені — ад...
Қой шелді болмай, төлді болмайды.
**Негізгі мағынасы** Қойдың шелді болуы — оның қоңды, семіз, күйлі болғанын білдіреді. Ал мал күйлі болмаса, төлдеуі де...
Түсініспесе, төрт түлік жат.
**Негізгі мағынасы** Түсінісу мен келісім болмаса, ең жақын деген қатынас та суиды, берекесі кетеді. Бұл мақал тура мағы...
Пиғылы жаман бұқа,
Ұрғашы бұзаудың қасына жатады.
Ұрғашы бұзаудың қасына жатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман ниетті, бұзық мінезді адамның әлсізге, қорғансызға жақын жүретінін ескертеді. Тура...
Бір бие үйдікі, екі бие елдікі.
**Негізгі мағынасы** «Бір бие үйдікі, екі бие елдікі» деген мақал малдың, әсіресе жылқының, пайдасы жеке үй шеңберінде...
Қойға екі құлағынан басқаның бәрі жау.
**Негізгі мағынасы** Қойға қатысты бұл мақалдың тура мағынасы — қойдың өміріне пайдалысы аз, зиян келтіретін нәрсе көп д...
Мал қонысын іздейді,
Ер туысын іздейді.
Ер туысын іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша мал өзіне жайлы қоныс, шүйгін өріс іздейді. Ал адам, әсіресе ер...
Ешкі егіз тауып, қойдан аспас,
Ит сегіз тауып, елден аспас.
Ит сегіз тауып, елден аспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ешкі егіз тапса да, қойдай өнімді емес; ит сегіз тапса да, елдің орнын...
Ешкі баққан зыр қағар.
**Негізгі мағынасы** Ешкі баққан зыр қағар деген мақалдың тура мағынасы — ешкі бағып жүрген адам күні бойы тыным таппай,...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Малды теппе, ақты төкпе.
**Негізгі мағынасы** «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.