Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.5K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Ақыл - жас ұланнан,
Жүйрік - тай, құнаннан.
Жүйрік - тай, құнаннан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақыл-ой, зерделілік жас ұланнан көрінеді, ал жүйріктік тай мен құнаннан...
Ауыл толы есектен арық та болса ат жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауылда есек көп болғанымен, арық болса да аттың қадірі артық деген ойды...
Тікен өскен жерге тікенек шығады,
Гүл өскен жерге гүл шығады.
Гүл өскен жерге гүл шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өскен ортасы мен көрген тәрбиесінің мінезіне, болмысына тікелей әсер ететінін біл...
Өгізге туған күн бұзауға да туады.
**Негізгі мағынасы** «Өгізге туған күн бұзауға да туады» деген мақал өмірдегі ауырлық пен қиындықтың тек біреуге ғана е...
Ит қаппас деме,
Ат теппес деме.
Ат теппес деме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды не жан-жануарды ешқашан толық қауіпсіз, зиянсыз деп кесіп айтпауға үйретеді. Тура...
Қасқырдың ойлағаны - арамдық,
Қойдың ойлағаны - амандық.
Қойдың ойлағаны - амандық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен мінезді астарлап салыстырады. Қасқыр — жыртқыштықтың, қатігездік пен зұлым ниетт...
Түйе майы - түгел май,
Шұбатын кертіп іш.
Шұбатын кертіп іш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал түйенің сүтінен ұйытылған шұбаттың да, одан алынатын майдың да қадірі зор екенін білдіред...
Ауыл-үйді бала мен ит араздастырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ауыл ішіндегі, үй ішіндегі татулықтың да, берекесіздіктің де көбіне ұсақ нәрседен бастала...
Жылан жылы жылыс болды,
Жылқы жылы ұрыс болды,
Қой жылы заңғар тоғыс болды.
Жылқы жылы ұрыс болды,
Қой жылы заңғар тоғыс болды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел жыл санаудың әр жылына халықтың өмірдегі түрлі оқиғаларды теліп айтуынан туған. Мұн...
Түйе атасы - нар,
Ағаш атасы - шынар.
Ағаш атасы - шынар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр заттың, әр нәрсенің өзіне лайық ең биік, ең мықты, ең көрнекті түрі болатынын білдіред...
Иттің басын алтын табаққа салсаң,
Шоршып түседі.
Шоршып түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің басын алтын табаққа салсаң да, ол одан шошып, қашып түседі. Аста...
Жуас түйе жүндеуге жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша жуас, момын түйені жүндеуге, яғни ұстап жұмыс істеуге ыңғайлы. А...
Ерінбегеннің саулығы егіз, қозысы семіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектеніп, қимылдаған адам денсаулығын да сақтайды, тұрмысын да түзетеді деген ойды білд...
Көп жорытқан ит күшәлаға жолығар.
**Негізгі мағынасы** «Көп жорытқан ит күшәлаға жолығар» деген мақалдың тура мағынасы — көп кезіп, көп шапқылаған ит ақы...
Жанашыры жоқ адам
Жал-құйрықсыз атпен тең.
Жал-құйрықсыз атпен тең.
**Негізгі мағынасы** Жанашыры жоқ адам тірегі, қорғаны, дем берер адамы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адам өмірдің...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.