Хайуанаттар әлемі туралы — 3-бет 383
Сұрыптау:
Бөрі баласын асырағанмен ит болмас.
Негізгі мағынасы Қасқырдың күшігін үйге әкеліп, иттің қасында асырап-бағсаң да, ол ит болмайды: өскен соң бәрібір…
Бөрі көмеді, түлкі ашады,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөрі бір нәрсені көміп кетеді, ал түлкі оны қазып ашып алады. Астарлы…
Бөрінің аузы жесе де қан, жемесе де қан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөрі олжа жесе де, жемесе де аузы қан болып көрінеді. Астарлы мағынасы…
Бурадан пішкен азбанға,
Буыршын басып шөге алмас.
Буыршын басып шөге алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бурадан пішілген азбанның, яғни табиғаты өзгергенімен, әлі де ірі әрі…
Бұйдалаған нар тайлақтай,
Жетелеген тазы мойнақтай.
Жетелеген тазы мойнақтай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жүкке, иелікке үйретілмеген нар тайлақтың бұйдаға көнбей, ал жетектелген…
Күнде бір мақал
«Хайуанаттар әлемі туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Бұқа буға, азбан дуға семіреді.
Негізгі мағынасы Бұқа да, азбан да өзіне тән тірлік пен жүк арқалағанда ғана толысып, семіреді. Мақалдың тура мағынасы…
Бұлбұлға бау жақсы,
Кекілікке тау жақсы.
Кекілікке тау жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр жан-жануардың, әр жаратылыстың өзіне лайық ортасы болатынын білдіреді. Бұлбұлға гүлді…
Гүл патшасы - раушангүл.
Негізгі мағынасы «Гүл патшасы — раушангүл» деген мақал раушангүлдің гүл атаулының ішіндегі ең көріктісі, ең сәндісі…
Далада бөрі ұлыса,
Үйдегі иттің іші ашиды.
Үйдегі иттің іші ашиды.
Негізгі мағынасы Далада қасқыр ұлыса, үйдегі ит оның дауысын естіп, іші ашиды, жаны ауырады: ит пен бөрі тегі бір, туыс…
Даланың көркі - ағаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кең далаға сән беріп, оны көрікті ететін нәрсенің бірі ағаш екені…
Дәндеген қарсақ құлағымен ін қазады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам не жануар әдетке, ысылған дағдыға қатты үйренсе, өз ісін қолындағы бар мүмкіндігімен-ақ…
Екі жылда бір туған,
Түйенікі не талтаң?
Түйенікі не талтаң?
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда түйенің өте сирек төлдейтінін айтып тұр. Түйе екі жылда бір боталайды…
Екі көзі танадай,
Екі өркеші баладай,
Түйе деген жарықтық.
Екі өркеші баладай,
Түйе деген жарықтық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда түйенің сыртқы бейнесі ерекше әсерлі, ірі де айбарлы екенін суреттейді. «Екі көзі танадай»…
Екі тұйғын жабылса қаздың соры.
Негізгі мағынасы Екі тұйғын жабылса қаздың соры деген мақалдың тура мағынасы — екі жыртқыш құс бірігіп аңға түссе…
Елде түлкі аштан өлмес.
Негізгі мағынасы Ауыл маңында жүрген түлкі аш қалмайды: үйдің маңынан тауық іліп, қоқыстан сүйек тауып, малдың қалдығын…
Елді жерде ұры бар,
Таулы жерде бөрі бар.
Таулы жерде бөрі бар.
Негізгі мағынасы Елді жерде ұры болады, таулы жерде бөрі болады дейді. Мақал әр ортаның өз қаупі барын айтады: адам көп…
Ел іші тентексіз,
Мал іші індетсіз болмас.
Мал іші індетсіз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің ішінде де, малдың арасында да мінсіз, мүлде кедергісіз жағдай болмайтынын білдіреді…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Елдің көркі — малы, өзеннің көркі — жағасындағы талы. Көшпелі қазақ үшін мал — байлық, тамақ, киім…
Ен-таңбасы болмаса,
Малды қайдан танырсың?
Ақ найзасы болмаса,
Ерді қайдан танырсың?
Малды қайдан танырсың?
Ақ найзасы болмаса,
Ерді қайдан танырсың?
Негізгі мағынасы Табындағы мал бір-біріне ұқсас, оны құлағындағы ен мен санындағы таңбаға қарап ажыратады. Сол сияқты…
Еңбекпен ер өседі,
Егізбен төл өседі.
Егізбен төл өседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ер-азамат еңбек етсе, шынығып, өсіп-жетіледі; малдың төлi егіз болса, одан…
Ер арыса - аруақ, ат арыса - тулақ.
Негізгі мағынасы Арып-жүдеген, күшінен айырылған ер мен ат қатар қойылады. Ат әбден арықтап өлсе, одан тек терісі, яғни…
Ерінбегеннің саулығы егіз, қозысы семіз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбектеніп, қимылдаған адам денсаулығын да сақтайды, тұрмысын да түзетеді деген ойды…
Есек барға саналса да, малға саналмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: есек иесі үшін бар жануар болғанымен, оны қазақ ұғымында нағыз «мал»…
Есек қодығымен, шеңгел собығымен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің өзіне лайық жұбы, сыңары болатынын білдіреді. Тура мағынасында есектің төлі…
Есектің күші адал да, еті арам.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — есек еңбекке жегілетін, жүк таситын хайуан; оның күші бар, бірақ еті…
Ешкі бақсаң, түбіті көп, мүйізі пышаққа сап.
Негізгі мағынасы Ешкі бақсаң, одан тек сүт не ет қана емес, қосымша пайда да табуға болады деген ой айтылады. Ешкінің…
Ешкілі қой өреген.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: ешкі араласқан қой өріске құмар, алысқа жайылғыш келеді. Қой табиғатынан жуас…
Ешкінің пірі - Сексек ата.
Негізгі мағынасы «Ешкінің пірі - Сексек ата» деген мақал төрт түлікке қатысты көне нанымнан туған. Тура мағынасында…
Ешкі сойғанның екі амалы бар:
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкіні сойғанда оның мүйізін пұшпаққа, терісін бұтына қаптап пайдалану…
Жабыны жалды екен деп
сатып алма,
Жаманды малды екен деп
жақын қылма.
сатып алма,
Жаманды малды екен деп
жақын қылма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы көрінісіне, дәулетіне немесе мал-мүлкіне қарап бағаламау керек екенін айтады…
Жақсы айғырдың үйірін ат жақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы айғырдың үйірі көбейіп, ірі де берік болуы үшін оған лайықты ат…
Жақсы айғыр үйірін қорғайды,
Құж мойын бұқа
сом мүйізі мен сасық тұмсығын қорғайды.
Құж мойын бұқа
сом мүйізі мен сасық тұмсығын қорғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айғыр өз үйірін сыртқы қауіптен сақтайды, ал бұқа өз болмысын, өз күшін…
Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы.
Негізгі мағынасы «Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы» деген мақал адал, сақ, сергек жанның иесіне үлкен пайдасы тиетінін…
Жақсы ит - малға серік.
Негізгі мағынасы Жақсы иттің қадірі — оның малды қорғап, қораны күзетіп, иесіне пайда келтіруінде. Бұл мақал тура…
Жақсы ит өлімтігін көрсетпейді.
Негізгі мағынасы Жақсы адам не жақсы мінезді жан өзгенің кемшілігін бетіне баспайды, ұсақ-түйекке жармаспайды. Бұл…
Жақсы кісі қартайса,
Ақылынан танбас.
Жақсы ат қартайса,
Жүрісінен танбас.
Ақылынан танбас.
Жақсы ат қартайса,
Жүрісінен танбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адам қартайса да, бұрынғы ақыл-ойынан, мінезінен айрылмайды; жақсы…
Жалғыз түйе бақырауық.
Негізгі мағынасы «Жалғыз түйе бақырауық» деген мақалдың тура мағынасы — жалғыз жүрген түйенің дауысын қатты шығарып…
Жалпы бар деп жабыдан айғыр салмаңыз.
Негізгі мағынасы Жалпы бар деп жабыдан айғыр салмаңыз деген мақал «бар екен» деп, кез келген нәрсені жөнсіз іске қоса…
Жаман айғыр енесіне тап берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман, жуас емес айғыр өзіне ие болмай, тіпті өз енесіне де тап беруі…
Жаман да болса жылқы жасығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылқының жасығы, яғни мінезі онша емес, күтімі нашар, түрі тәуір емес…