Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
127.8K
Қаралым
332
Орташа
Сұрыптау:
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
Негізгі мағынасы Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Негізгі мағынасы Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң…
Күнде бір мақал
«Хайуанаттар әлемі туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Қара құс басып жейді,
Сұңқар шашып жейді.
Сұңқар шашып жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы құстардың қорегін табу тәсіліне қатысты: қара құс олжасын басып, іліп алып…
Орман бөрісіз болмас.
Негізгі мағынасы Орманның ішінде қасқырдың болуы табиғи құбылыс сияқты, бұл мақал да әр ортада оған сай мінезі қатал…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның қайсарлығын, намысын және төзімін сипаттайды. Аққу жараланса да, қанатын суға…
Қасқыр айдағанға көнбес,
Шошқа байлағанға көнбес.
Шошқа байлағанға көнбес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырды айдап бағындыру қиын, шошқаны байлап ұстау да оңай емес. Астарлы…
Құнажын көзін сүзбесе,
Бұқа жібін үзбейді.
Бұқа жібін үзбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құнажын бұқаға өздігінен ықылас білдірмесе, бұқа да байлаулы тұрған жібін…
Бөрі арығын білдірмес,
Итке сыртын қампайтар.
Итке сыртын қампайтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әлсіресе де, намысты адам немесе күшті мінез иесі өз әлсіздігін көрсетпей, өзін тік…
Ұры түн асқанша,
Бөрі қыр асқанша.
Бөрі қыр асқанша.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрының ісі түн қараңғысымен, білдірмей жасалатынын аңғартады. Ұры қауіптен қашып, ізі…
Түйе - батыр,
Шөл даладан өткенде.
Жігіт - батыр,
Еліне жау жеткенде.
Шөл даладан өткенде.
Жігіт - батыр,
Еліне жау жеткенде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батырлықтың шын сыналатын сәті бар екенін білдіреді. Түйенің батырлығы — оның шөл даланы…
Иттің иесі болса, бөрінің тәңірі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, иттің қожайыны бар, ал бөрінің, яғни қасқырдың, өзінен жоғары…
Байтал шауып бәйге алмас.
Негізгі мағынасы Байтал шауып бәйге алмас деген мақалдың тура мағынасы — жүйрікке жатпайтын байталдың үлкен жарыста…
Құлаққа ұрған танадай.
Негізгі мағынасы Құлаққа ұрған танадай деген тіркес мүлде қозғалыссыз, селт етпей тұрған күйді білдіреді. Тура…
Мықты қасқыр
Тай, құнанға шабады.
Мықыр қасқыр
Қозы, лақты қағады.
Тай, құнанға шабады.
Мықыр қасқыр
Қозы, лақты қағады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, күшті қасқыр жас, ширақ малға — тай мен құнанға шабады, ал әлсіз…
Сиырда аунамақ жоқ,
Жылқыда күйсемек жоқ.
Жылқыда күйсемек жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сиыр аунап-қунап, өзіне жайлы қимылдағанымен, жылқыдай ширақ қимылдап…
Ер арыса - аруақ, ат арыса - тулақ.
Негізгі мағынасы «Ер арыса - аруақ, ат арыса - тулақ» деген мақал адам мен малдың қадірін салыстыра айтады. Тура…
Ат аунаған жерде түк қалады.
Негізгі мағынасы «Ат аунаған жерде түк қалады» деген мақалдың тура мағынасы — ат аунаған жерінде оның қыл-қыбыры, ізі…
Өлкенің көркі мал болар,
Өзеннің көркі тал болар.
Өзеннің көркі тал болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жердің сәні малға, ал өзеннің сәні жағасындағы талға байланысты. Астарлы…
Өгізге туған күн бұзауға да туады.
Негізгі мағынасы «Өгізге туған күн бұзауға да туады» деген мақал өмірдегі ауырлық пен қиындықтың тек біреуге ғана емес…
Бөрі баласын асырағанмен ит болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқыр өз күшігін қанша бағып-қақса да, ол итке айналмайды. Астарлы…
Жүйріктен жүйрік шықса,
аяғы тыпыр-тыпыр етер.
аяғы тыпыр-тыпыр етер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бәйгеге түскен жүйрік аттан да шапшаң, қуатты ат шықса, бірінші жүйріктің…
Қой терісін жамылған бөрі.
Негізгі мағынасы «Қой терісін жамылған бөрі» деген мақал сырттай момын, жуас көрінгенмен, іштей қауіпті, залал келтіруі…
Түйе- байлық,
Қой - мырзалық,
Жылқы - сәндік,
Ешкі - жеңілдік ,
Сиыр - ақтық,
Шаруаның бәрі бес,
Диқаншылық оған ес.
Қой - мырзалық,
Жылқы - сәндік,
Ешкі - жеңілдік ,
Сиыр - ақтық,
Шаруаның бәрі бес,
Диқаншылық оған ес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда төрт түліктің әрқайсысы шаруашылықтағы өз орнымен бағаланады. Түйе — көшпелі тіршіліктегі…
Бір оқты бұлан көтереді,
Екі оқты құлан көтереді.
Екі оқты құлан көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы аңға атылған оқтың салмағы мен әсерін бейнелейді: бұлан бір оққа шыдаса…
Түйе қартайғанда көшегіне ереді.
Негізгі мағынасы Түйе қартайғанда көшегіне ереді деген мақал адамның да жасына, күш-қуатына қарай мінезі мен икемі…
Жыланды өлтіргеннің сауабы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылан адамға қауіп төндіретін жәндік, оны өлтіру арқылы адам өзіне және…
Қасқа айғырдың баласы
Қасқа тумаса да, төбел туар.
Қасқа тумаса да, төбел туар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқа айғырдан туған құлынның өзі міндетті түрде қасқа болып тумаса да…
Өзбектің кигенін ал,
Қазақтың мінгенін ал.
Қазақтың мінгенін ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзбек киген киімді, қазақ мінген атты ал дегенге саяды. Астарлы мағынасы…
Саусағы салалы биші болар,
Құлағы салалы күйші болар.
Құлағы салалы күйші болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бойындағы табиғи қабілет пен икемділікті меңзейді. Саусағы ұзын, епті, қимылы ширақ…
Той қызығы - көкпар.
Негізгі мағынасы «Той қызығы - көкпар» деген мақал тойдың, думанның шын сәні — көптің басын қосатын, елді…
Оқалақ тиген танадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз еліріп, шамадан тыс қозып, тынышсызданып кететін адамды меңзейді. Тура…
Ұрымен жақын болсаң, ұятқа қаларсың,
Бөрімен жақын болсаң, қораға шабарсың.
Бөрімен жақын болсаң, қораға шабарсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман адамға, теріс ортаға жақындасаң, соның кесірі саған да жұғады дегенді білдіреді…
Иттің басын алтын табаққа салсаң,
Шоршып түседі.
Шоршып түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің басын алтын табаққа салсаң да, ол одан шошып, қашып түседі. Астарлы…
Түйе - дала кемесі.
Негізгі мағынасы «Түйе - дала кемесі» деген мақалдың тура мағынасы — түйе шөлейт пен кең далада жүк тасуға, ұзақ жол…
Ақыл - жас ұланнан,
Жүйрік - тай, құнаннан.
Жүйрік - тай, құнаннан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақыл-ой, зерделілік жас ұланнан көрінеді, ал жүйріктік тай мен құнаннан…
Құс жаманы - сауысқан,
Ағаш жаманы - азған.
Ағаш жаманы - азған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі нәрсенің де ең нашар, қадірсіз түрін салыстырып айтып тұр. Тура мағынасында…
Жуас түйе жүндеуге жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша жуас, момын түйені жүндеуге, яғни ұстап жұмыс істеуге ыңғайлы…
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
Негізгі мағынасы Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Негізгі мағынасы Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң…
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.