Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
32.5K
Қаралым
200
Орташа
Сұрыптау:
Нұр - Ай сұлулығы,
Су - сай сұлулығы.
Су - сай сұлулығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда әр нәрсенің өзіне тән көркі, өзіне лайық сәні болатыны айтылған. Нұр айды ажарландырып,...
Балықта сүт болмайды,
Шабағын теңіз асырайды.
Шабағын теңіз асырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: балықтың сүті болмайды, ал оның шабағы теңізде өсіп-өніп, сол ортадан қ...
Жылқы: «Көктем де бір тойдым» -дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқының табиғи төзімділігін, күтімге талғампаздығын және маусымға қарай күйі өзгеретінін...
Қырдағыға жаңбыр жауса,
Шыңдағыға қар жауар.
Шыңдағыға қар жауар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қырда жаңбыр жауса, биіктегі шыңға қар түседі. Астарлы мағынасы: бір өң...
Күн жауса, тондыны ұрар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күн ашық кезде жауған жаңбыр суық тисе, тон киген адам тонын қағып, суы...
Алманы шөлге ек, салыны көлге ек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал істі өз орнымен, өзіне қолайлы жерде істеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында алма...
Шолақ сай тез тасиды.
**Негізгі мағынасы** «Шолақ сай тез тасиды» деген мақалдың тура мағынасы — қысқа, таяз сайға жаңбыр суы тез жиналып, ле...
Аяз мүйізді қысады,
Мүйіз сиырды қысады.
Мүйіз сиырды қысады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қатты аяз суықтан алдымен мүйізді қысады, ал мүйіз сиырға тиесілі болға...
Жазда қонысыңды дөңге сал,
Қыста қонысыңды көңге сал.
Қыста қонысыңды көңге сал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жазғытұрым қонысты биік, жел өтіп тұратын дөңге орналастыру, ал қыс тү...
Еділ басынан былғанып, сағасынан тұнады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, істің не қоғамның күйі басынан қалай басталса, соңғы нәтижесі де соған қарай қал...
Құлан қайда семірсе, сол жерге түгін төгеді,
Бұлт қайда төнсе, тамшысын сонда себеді,
Ел қайда қоныстанса, күлін сонда үйеді.
Бұлт қайда төнсе, тамшысын сонда себеді,
Ел қайда қоныстанса, күлін сонда үйеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал туған жер мен қоныстың адамның өміріндегі орнын терең білдіреді. Құлан қай жерде семірсе,...
Балығы болмаған көл құрысын,
Киігі болмаған шөл құрысын.
Киігі болмаған шөл құрысын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: балықсыз көл де, киіксіз шөл де табиғи сәнінен, тіршілік мәнінен айыры...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.