Жатқан жері даладай,
Екі өркеші баладай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал түйенің бейнесі арқылы оның ерекше тұрқын, ірі денесін, қажырлы мінезін танытады. Тура мағынасында, түйенің жатқан жері кең даладай болып көрінеді, ал екі өркеші алыстан баладай домалақ, шағын пішінге ұқсайды. Астарлы мағынасы — кей заттың сыртқы көрінісі ғана емес, оның көлемі, салмағы мен табиғи бітімі ерекше болатынын аңғарту. Қазақ танымында түйе — төзім мен күштің, сабыр мен пайдасының символы.
Образдар мен теңеулер
“Жатқан жері даладай” дегені — түйенің алып денесі жатқанда көп орын алатынын білдіретін әсерлі теңеу. “Екі өркеші баладай” — өркештің домалақ, жұмыр пішінін көзге елестететін халықтық образ. Мұнда қазақ тіліне тән бақылағыштық, нақты суреттеу және юмор да бар: бір жануардың тұрпаты тұтас табиғат көрінісімен салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал көбіне бір нәрсенің ірі, көлемді не көзге ерекше көрінетінін сипаттағанда қолданылады. Мысалы, ауылға жаңа келген үлкен жүк көлігіне қарап, “Жатқан жері даладай, екі өркеші баладай” деп қалжыңдап айтуға болады. Бұл сөз айтылған заттың ауқымын бейнелі түрде жеткізеді.
Eki órkeshi baladaı.