Жақсы атқа бір қамшы,
Жаман атқа мың қамшы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы атқа бір-ақ қамшы да жеткілікті, ал жаман атқа қанша ұрсаң да, жөнді жүрмейді. Астарлы мағынасы — қабілеті бар, тәрбиелі, ынталы адамға аз ғана бағыт-бағдар, сенім немесе талап жеткілікті; ал ниеті жоқ, бойкүйез не икемсіз адамға көп ескерту де көп нәтиже бермейді. Яғни істің табысы адамның өз қасиетіне, дайындық пен жауапкершілігіне байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “жақсы ат” — тектілікті, ширақтықты, үйренгіштікті білдіретін бейне. “Бір қамшы” — аз ғана түрткі, қысқа нұсқа талап, жеткілікті ишара. “Жаман ат” — икемсіз, қыңыр, әлсіз не жүрісі өнбейтін бейне. “Мың қамшы” — шектен тыс күш салу, қайта-қайта талап ету, бірақ соның өзінде нәтиже аз болатынын көрсетеді. Мақал адамның мінезі мен қабілетін аттың жүрісіне ұқсату арқылы өте анық жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, спортта жиі қолданылады. Мысалы, қабілеті бар оқушыға тақырыпты бір рет түсіндірсең, тез меңгереді; ал жауапкершілігі жоқ оқушыға қанша айтсаң да, тапсырманы уақытында орындамауы мүмкін. Сондықтан мақал адамды дұрыс таңдап, соған сай амал қолдану керегін ескертеді.
Jaman atqa myń qamshy.