Жабу қисың емес, түйе қисық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай жаман көрінген нәрсені орынсыз кінәламау керек дегенді білдіреді. Тура мағынасы бойынша, түйенің дене бітімі биік те иір, жүрісі де бөлек келеді, сондықтан оның «қисық» көрінуі табиғи нәрсе. Астарлы мағынасы — кейде бір адамның, істің не жағдайдың өзгеше болуы оның дұрыс еместігін білдірмейді. Әр нәрсенің өз табиғаты, өз сыры бар; соны түсінбей тұрып, асығыс үкім айтуға болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жабу» — сыртқы көріністі түзеп, кемшілікті жасыратын жабдық. Ал «түйе» — қазақ тұрмысында ерсілеу көрінетін, бірақ өз болмысы бөлек төрт түліктің бірі. Жабудың қисынды-қисынсыз болуы адамның ойындағы ұсақ мінді көрсетсе, түйенің қисық болуы табиғи ерекшелікті аңғартады. Яғни, мәселе жабуда емес, түйенің өз бітімінде. Бұл — сыртқы белгіні емес, ішкі мәнді тану керек деген ой.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреуді киіміне, мінезіне не жұмыс тәсіліне қарап бірден сынамау керек болғанда қолданылады. Мысалы, жаңадан келген қызметкердің жұмыс стилі өзгелерден бөлек болуы мүмкін, бірақ ол қателік емес. Сол кезде «Жабу қисың емес, түйе қисық» деп, мәселені сыртқы көріністен емес, шынайы себептен іздеуді еске салады.