Ұлтарақтай болса да,
Ата қоныс жер қымбат.
Ат төбеліндей болса да,
Туып өскен ел қымбат.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туған жер мен туған елдің қадірі оның көлемімен не байлығымен өлшенбейтінін айтады. Ұлтарақтай ғана тар, шағын жер болса да, ол — ата-бабадан қалған қастерлі мекен. Сол сияқты ат төбеліндей аз ғана ел болса да, адам үшін ол — туып-өскен, тамыры терең, жанына жақын жұрт. Адам қайда жүрсе де, кіндік қаны тамған жері мен өскен елі әрдайым ыстық болады.
Образдар мен теңеулер
«Ұлтарақтай» деген сөз өте шағын, тар көлемді білдіреді. «Ата қоныс» — бірнеше ұрпақ мекендеген қасиетті жер, ата мұрасы. «Ат төбеліндей» тіркесі аз санды, шағын қауымды көрсетеді. Бұл образдар арқылы халық туған жердің шағындығын кемшілік емес, керісінше оның қымбаттығын арттыратын қасиет деп танытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды өз елін, ауылын, қаласын қадірлеуге үндейді. Мысалы, үлкен қалада оқып жүрген студент өз ауылын қарапайым деп менсінбей, керісінше сол жердің тарихын, адамдарын, табиғатын мақтанышпен еске алады. Туған жерге құрмет — адамның өз тамырына адалдығының белгісі.
Ata qonys jer qymbat.
At tóbelindeı bolsa da,
Týyp ósken el qymbat.