Түйенің жолы үлкен,
Аттың жоны үлкен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе мен аттың дене бітімі, жүріс-тұрысы жолда әртүрлі екенін білдіреді. Астарлы мағынасы — үлкен, салмақты, жолы ауыр нәрсеге құрметпен қарап, оның орнын, жолын беруді үйретеді. Қазақ ұғымында түйе де, ат та — көшпелі тіршіліктің қымбат көлігі, сондықтан оларды тар жерде қыспай, кез келген істің ыңғайын, ретін білу керек деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түйенің жолы» деген тіркес — кеңдік, салмақтылық, ірілік белгісі. Ал «аттың жоны» — шапшаңдық пен сергектікке қарамастан, оған да кең орын қажет екенін меңзейді. Яғни үлкенге де, жүйрікке де лайық жол беру керек; біреудің жолын бөгеу — әдепсіздік. Бұл жерде мал бейнесі арқылы адамдар арасындағы сыйластық, ыңғайластық, тәртіп сақтаудың мәні көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал кез келген ортада басқаның жолын кесіп өтпеу, кезек пен тәртіпті сақтау мағынасында қолданылады. Мысалы, дүкенде немесе мекемеде адам көп тұрса, біреудің алдына түсіп кетпей, кезекпен қызмет алған дұрыс. Сол сияқты жолда жедел жәрдем, өрт сөндіру көлігіне жол беру де осы мақалдың тәрбиелік мәнімен үндес.
Attyń jony úlken.