Түйе - түлік басы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Түйе - түлік басы» деген мақал түйенің төрт түліктің ішіндегі ең ірісі, ең төзімдісі әрі ең қадірлісі екенін білдіреді. Тура мағынасында түйе — шөлге шыдамды, ауыр жүк көтеретін, көшпелі өмірде өте бағалы мал. Астарлы мағынасында бұл сөз қандай да бір топтың, істің не саланың ішінде алдыңғы орын алатын, салмағы мен пайдасы мол нәрсені танытады. Яғни, түйе арқылы халық үлкендік, сабыр, қуат және береке ұғымдарын жинақтаған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түлік басы» тіркесі түйені бәрінен жоғары қоятын бейнелі анықтама. Бұл жерде түйе жай мал емес, тіршіліктің тірегі, шаруаның сүйеніші ретінде көрінеді. Оның бойындағы төзім, күш, ауырлыққа мойымайтын қасиет қазақ танымында үлкендіктің, байсалдылықтың белгісі болып саналады. Сондықтан бұл образ табиғи ерекшелікті ғана емес, мінездік биіктікті де аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал белгілі бір істің ең маңызды, ең негізгі бөлігіне қатысты айтылады. Мысалы, кәсіпте табыс әкелетін басты бағытты айтқанда: «Біздің жобада түйе - түлік басы, негізгі кіріс осы бөлімнен түседі» деуге болады. Мұнда мақал негізгі тірек пен басты құндылықты айқындап тұр.