Түйе дырдай, ізі қылдай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Түйе — ірі, зор мал. Ал оның ізі жерге жұқа ғана түседі. Мақалдың тура мағынасы осыны білдіреді: денесі үлкен нәрсенің өзі артында кішкентай із қалдыруы мүмкін. Астарлы мағынасы — сыртқы көрінісі ірі, даңқы зор болғанмен, ісі не пайдасы мардымсыз адамды немесе затты меңзейді. Кейде көп сөз айтып, көпсінген кісі істеген ісімен соны дәлелдей алмайды деген ой жатыр. Яғни, көзге көрінген салмақ әрдайым шын құнды білдірмейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» — қазақ танымындағы ең алып, ең салмақты малдың бейнесі. «Дырдай» сөзі оның үлкендігін, көзге бірден түсетін зор тұлғасын көрсетеді. Ал «ізі қылдай» — өте жіңішке, болар-болмас белгі. Осы екі образдың қарама-қарсылығы мақалдың әсерін күшейтеді: зор көрінгеннің ізі де, еңбегі де аз болуы мүмкін. Бұл — сыртқы айбар мен ішкі мазмұнның арасы алшақ болса, соны әшкерелейтін астарлы салыстыру.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды үлкен уәде беріп, бірақ нақты нәтиже шығармайтын адамдарға қатысты қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер жоба туралы көп айтып, өзін мықты етіп көрсетеді, бірақ соңында сапалы жұмыс жасамаса, әріптестері: «Түйе дырдай, ізі қылдай» деп бағалауы мүмкін. Бұл мақал адамды бос мақтаннан сақтандырып, істің нәтижесіне қарауға үйретеді.