Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң басып, шаңға араласқан шудасы мен төрт аяғын тең басып жүруі айтылған. Астарлы мағынада — түйе төзімді, байсалды, ауыр жүкті көтере алатын, шыдамды жануар екенін көрсетеді. Қазақ түйені көш көлігі, ырыс пен берекенің белгісі санаған.
Образдар мен теңеулер
«Маң-маң басқан» деген тіркес түйенің асықпайтын, сабырлы қадамын көз алдына әкеледі. «Шудаларын шаң басқан» деу — ұзақ жолда жүретін, дала тіршілігіне әбден үйренген малдың бейнесі. «Төрт аяғын тең басқан» — оның жүрісінің орнықты, денесінің мығым, мінезінің бірқалыпты екенін білдіреді. Бұл образдар түйені жай ғана мал емес, көшпелі өмірге өте лайық, күшті әрі төзімді серік ретінде танытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл тіркес сабыр мен орнықтылықты сипаттауға қолданылады. Мысалы, біреу қиын жұмысты асықпай, тиянақты істесе, «түйедей маң-маң басып, өз жолымен жүріп келеді» деп айтуға болады. Яғни, бұл мақал адамның не істесе де байыппен, төзіммен, бірқалыпты әрекет етуін меңзейді.
Shýdalaryn shań basńan,
Tórt aıaǵyn teń basqan -
Túıe degen janýar.