Құзғын жемтік көрмесе жүре алмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Құзғын жемтікке тәуелді құс. Сондықтан бұл мақалдың тура мағынасы — құзғын өлексесіз, қорексіз тіршілік ете алмайды. Астарлы мағынасы — кейбір адам жамандыққа, біреудің сорына, ұсақ пайдаға немесе оңай олжаға үйір болып кетеді. Ондай жан өз еңбегімен емес, дайын дүниемен күн көруге тырысады. Мақал осындай пиғылды әшкерелеп, пайдакүнемдік пен арам ниетті сынайды.
Образдар мен теңеулер
Құзғын — халық танымында ашкөздік пен сұғанақтықтың бейнесі. Жемтік — біреудің қасіреті, өлі дүниеден табылған пайда. Осы екі образ арқылы мақал адам бойындағы тоғышарлықты, өзгенің қайғысынан олжа іздеуді көрсетеді. Яғни құзғынның жемтікке телміргені сияқты, кей пенде де біреудің әлсіреуін күтіп, содан пайда табуға құмар болады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адал еңбектен қашып, өзгеге зиян келтіріп табыс тапқысы келетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреудің әлсіздігін пайдаланып, қарызын қайтармай жүрген немесе біреудің қиын жағдайынан ұпай жинайтын адам туралы айтуға болады. Мұндайда мақал жаман жолмен келген пайда ұзаққа бармайтынын ескертеді.