Күн жауса, тондыны ұрар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: күн ашық кезде жауған жаңбыр суық тисе, тон киген адам тонын қағып, суын кетіреді. Астарлы мағынасы: бір қиындық, қолайсыз жағдай болса, оның салдары ең алдымен соған жақын жүрген, соған бейімделмеген адамға тиеді. Яғни кез келген істің, оқиғаның өзіне лайық сақтығы мен дайындығы болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күн жауса» деген тіркес табиғаттағы тосын құбылысты білдіреді, ал «тондыны ұрар» дегені суыққа қарсы киім кигеннің өзі зиян шегуі мүмкін екенін меңзейді. Тон — қорғаныштың, сақтанудың белгісі. Бірақ мақал сонымен бірге: кейде сырттай қорғанысы бар адам да абай болмаса, қиындыққа ұрынады деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды алдын ала ойланбай жасалған әрекетті ескерту үшін қолдануға болады. Мысалы, ауа райын тексермей жеңіл киіммен ұзақ жолға шыққан адам суық тиіп қалса, «Күн жауса, тондыны ұрар» деуге болады. Бұл сөз сақтықты, жағдайды алдын ала бағалауды үйретеді.