Көкек айы - көк ішек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал көктемнің соңына қарай, көк шығып, жер беті жасылдана бастаған шақты білдіреді. Тура мағынасында «көкек айы» — мамыр айына жақын мезгіл, ал «көк ішек» — жердің ішіндегі, сыртқа енді ғана көріне бастаған көк шөп, жас өскін. Астарлы мағынасы: осы уақытта табиғат түлеп, малға да, адамға да ырыс-береке келеді. Яғни көкек айы — тіршіліктің жаңарып, жердің жанданып тұрған кезі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көк» сөзі тек түс емес, жас шөп, өсім, құнар деген ұғымды береді. «Ішек» дегені — жердің қойнынан бұрқ етіп шыға бастаған нәзік көктемгі нәр. Халық табиғаттың оянуын адам тәніндегі тіршілікке ұқсатып, өте бейнелі түрде жеткізген. Бұл тіркес көктемгі молшылықты, малдың тоя жайылуын, елдің көктен үміт күтетін шақты аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көктемгі береке мен табиғаттың жаңаруын сипаттағанда айтылады. Мысалы, ауылда малшы көктем соңында: «Көкек айы — көк ішек, енді мал семіреді» десе, ол жайылымның құнарланып, малға шөп молайғанын білдіреді. Сонымен бірге, бұл сөз бір істің пісіп-жетіліп, нәтиже беретін кезі келгенін астарлап айтуға да жарайды.