Қой көрмесек те қи көрдік,
Ешкілі байдың қызы едік.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қиын тұрмысты, жоқшылық пен қысым көрген өмірді астарлап білдіреді. «Қой көрмесек те қи көрдік» дегені — малға бай, берекелі тіршілікке жете алмай, керісінше қора-қопсының қиы сияқты ауыр, лас, бейнетті жағдайда өмір сүрдік деген ой. Ал «Ешкілі байдың қызы едік» тіркесі де тура мағынада емес: байлықтың қызығын емес, соның маңындағы ауыр еңбек пен таршылықты көргенін меңзейді. Яғни адам өзінің бұрынғы кедей, бейнетті күндерін әзіл-сықақ аралас өкінішпен еске алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой» — молшылықтың, дәулетті тұрмыстың белгісі. Ал «қи» — қиындық, кірбің, бейнет, лас тірліктің символы. «Ешкілі бай» дегені де шын байлықтан гөрі шала-жансар, жұпыны өмірдің ишарасы ретінде айтылған. Халық мұнда кедейлікті тікелей емес, бейнелі тілмен суреттеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал тұрмысы ауыр, мүмкіндігі шектеулі кезеңді сипаттағанда қолданылады. Мысалы, бір адам: «Студент кезімізде ақша тапшы еді, қой көрмесек те қи көрдік» деп, жоқшылықпен өткен күнін әзілмен айта алады.
Eshkili baıdyń qyzy edik.