Қой көрмесек те, ешкілі байдың қызы едік.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — «қой ұстамасақ та, ешкісі бар байдың қызы едік» деген сөз. Астарлы мағынасы — адам өз шыққан ортасын, тұрмысын, тегін кейде мақтанышпен, кейде мысқыл аралас еске алады. Мұнда бұрынғы өмірдің байлығы не сәні болмаса да, белгілі бір дәрежедегі жағдайы болғанын ишаралайды. Сонымен қатар, ол адамның өткенін ұмытпай, өз қадірін білуі керек деген ойды жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой» мен «ешкі» — қазақ тұрмысындағы малдың белгісі. «Қой көрмесек те» деуі молшылықтың ең жоғарысы болмағанын аңғартады, ал «ешкілі бай» тіркесі орташа дәулетті, өзінше күн көрген үйді білдіреді. «Қызы едік» деу арқылы сөйлеуші өз жастық шағын, шыққан тегін немесе бұрынғы мәртебесін еске салады. Яғни, мақалда қарапайым ауыл тіршілігі мен әлеуметтік дәрежеге ишара жасалған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді адам өз балалық шағын не бұрынғы тұрмысын еске алып, әзіл-шыны аралас айтқанда қолданады. Мысалы, біреу қымбат өмірді талқылағанда: «Біз де бір кезде қарапайым тұрсақ та, өз тіршілігіміз болған, қой көрмесек те, ешкілі байдың қызы едік» деуі мүмкін. Бұл — өткенді бағалау мен өз жағдайын ұмытпауға шақыратын тіркес.