"Қара жер қарыз арқаламайды" мақалында жердің табиғаты мен оның адамзатқа берер байлығын меңзейтін терең мән жатыр. Бұл мақалды түсіндіргенде, алдымен "қара жер" дегеніміздің табиғатты, жерді, яғни материялдық негізді білдіретінін атап өту керек.

"Қарыз арқаламайды" дегені – жер ешкімнен ешқашан қарыз алмайды, адамдарға қандай да бір шарт қойып, жауапкершілік алып немесе міндеттеме жүктемейді. Осылайша, мақал жердің өз табиғатында қайырымдылық, өнімділік қасиеттері бар екенін, ол адамдарға ешқандай талапсыз, өздігінен береді дегенді білдіреді.

Яғни, адамдар жерге қамқорлық жасап, оны қорғап, дұрыс пайдалану арқылы ғана оның берген игілігін пайдалана алады. Мақалдың мәні – табиғаттың сыйын қадірлеу, оған құрметпен қарау қажеттігін түсіндіреді.