Иттің құтырғаны - өлгені.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — құтырған иттің ақыры өлімге әкелетіні. Астарлы мағынасы — ашуға ерік берген, шектен шыққан, ессіз қылыққа салынған адам немесе істің түбі жақсылыққа апармайды. Халық мұнда сабырсыздықтың, ыза мен долылықтың, бақылаусыз әрекеттің зиянын ескертеді. Ашумен айтылған сөз де, ойланбай жасалған іс те адамды опық жегізуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — тәртіпке көнбейтін, ызаға булыққан мінездің бейнесі. «Құтырғаны» — ақылдан айырылу, ашуға мініп, өз-өзін ұстай алмау. «Өлгені» сөзі сол мінездің немесе әрекеттің аяқталатын тұсы, яғни түбі құрдым екенін көрсетеді. Халық иттің мінезін мысалға алып, адам бойындағы жаман қасиетті өте дәл жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жанжал кезінде, эмоцияға беріліп кетпеу керегін айту үшін қолданылады. Мысалы, жұмыс орнында біреу ашумен әріптесіне ауыр сөз айтып, кейін қызметінен айырылуы мүмкін. Сол кезде үлкендер: «Иттің құтырғаны - өлгені» деп, ашудың соңы өкініш екенін ескертеді.