Иттен өзге бұралқы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — иттен басқа бір жануар жоқ, яғни қаңғып жүрген, иесіз, тұрақсыз нәрсе тек итке тән деген ойды береді. Астарлы мағынасы — өз орны, тірегі, иесі жоқ адам не зат сенімсіз, қадірсіз, бағытсыз болады деген ескерту. Қазақ танымында «бұралқы» сөзі тек қаңғып жүрген жануарды емес, елден, жұрттан ажыраған, берекесі кеткен жағдайды да аңғартады. Сондықтан мақал адамды өз ортасын, елін, тәртібін, тірегін қадірлеуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — қаңғыбас, иесіз тіршіліктің бейнесі. «Бұралқы» — бағы жоқ, қаңғып жүрген, орнықпаған күйді білдіреді. Халық осындай қысқа тіркес арқылы тұрақсыздықтың, иесіздіктің жақсы еместігін шегелейді. Образ өте қатал, бірақ ойы анық: әр нәрсенің өз иесі, өз орны болуы керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тұрақсыз, жауапсыз адамға немесе жүйесіз іске қатысты айтылуы мүмкін. Мысалы, бір мекемеде бір тапсырмаға ешкім жауап бермей, құжаттар иесіз қалып қойса, «иттен өзге бұралқы» деп, істің ретсіздігін сынайды. Яғни сөздің түбі — тәртіп пен жауапкершілікке үндеу.