Ит төлеуі - бір күшік.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ит төлеуі - бір күшік» деген мақал әр еңбектің, әр істің өз өтеуі болатынын білдіреді. Тура мағынасында иттің төлеуі ретінде бір күшік берілуі айтылады. Астарлы мағынасы — қандай да бір қызмет істесең, еңбегің бос кетпейді, соған лайық пайда, сый, ақы немесе нәтиже болады. Бірақ бұл пайда әрдайым үлкен емес, кейде өтеуі шағын ғана болуы мүмкін екенін де меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» — қарапайым тіршілік иесі, ал «күшік» — соның төлі. Осы образ арқылы халық еңбектің табиғи заңын көрсетеді: бар нәрсенің қайтарымы бар. Мұнда байлықтан гөрі шынайы есеп, нақты төлем, еңбектің өтемі айтылады. «Төлеу» сөзі істің ақысы, өтеуі деген ұғымды күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды жұмыстың нәтижесі ойдағыдай болмаған кезде, бірақ еңбектің мүлде зая кетпегенін айту үшін қолдануға болады. Мысалы, бір адам көршіге үй жөндеуге көмектесіп, ақы орнына тек шағын сыйлық алса да, «еңбекке жарайтын төлеуі болды» деп түсінуге болады. Яғни, бұл мақал адамды адал еңбек етуге және әр еңбектің өтеуі болатынына сенуге үндейді.