Есекке күміс ер жараспас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Есекке күміс ер жараспас» мақалы сыртқы сән мен жылтырдың бәріне бірдей үйлесе бермейтінін білдіреді. Тура мағынасында, қымбат ерді есекке салғанмен, ол оның табиғатына да, болмысына да сәйкес келмейді. Астарлы мағынасы — адамға сай келмейтін атақ, сән-салтанат, лауазым не әшекей оның қадірін арттырмайды. Яғни, ішкі сапа мен мінезі төмен нәрсені сыртқы көрініспен жасыру мүмкін емес.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есек» — қарапайым, дөрекі, талғамсыз, деңгейі төмен нәрсенің бейнесі. «Күміс ер» — әсемдік, байлық, мәртебе мен сәннің белгісі. Осы екі образдың қайшылығы арқылы мақал адам мен заттың, не мінез бен атақтың үйлесімін көрсетеді. Қазақ танымында әр нәрсенің өз орны, өз сәні бар; жараспайтын нәрсе көзге түрпідей көрінеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды кейде өз деңгейіне сай емес мақтаншақтықты сынау үшін қолданады. Мысалы, білімі мен тәжірибесі аз адам тек сыртқы киімімен, қымбат көлігімен не бос атақпен өзін ерекшелеуге тырысса, жұрт оның шынайы болмысын байқап қояды. Сонда «есекке күміс ер жараспас» деп, сыртқы жылтырақтан бұрын ішкі мәдениет пен қабілет маңызды екенін ескертеді.