Біреудің баспағына өлім тілесең,
Өзіңнің өгізің өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің баспағына, яғни шаруасына, тіршілігіне жамандық ойласаң, оның кесірі өзіңе тиеді. Астарлы мағынасы — өзгенің зиянын тілеген адам ақырында өзі ұтылатынын, жаман ниет пен көреалмаушылықтың жақсылық әкелмейтінін білдіреді. Қазақ танымында біреуге жасаған қиянаттың қайыры болмайды, жаман ой өз иесін айналып соғады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «баспақ» — жас мал, әлсіз, қорғансыз тіршілік иесі. Ал «өгіз» — адамның өз малы, өз ырысы мен несібесі. Яғни өзгенің әлсізіне қастық қылу түптің түбінде өз мүлкіңе, өз бақытыңа зиян келтіреді деген ой бар. Халық бұл арқылы араздықтың, іштарлықтың және қиянаттың қауіпті екенін бейнелеп жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал біреудің жұмысын, жетістігін немесе беделін көре алмай жамандаған адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер әріптесінің табысын күндеп, оны төмендетуге тырысса, ақырында өзі сенімнен айырылып, қызметте де ұтылуы мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды өзгенің обалын ойламауға, адал ниетпен өмір сүруге үндейді.
Ózińniń ógiziń óledi.