Баға білмеген мал әлек,
Бағымы кеткен ел әлек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Баға білмеген мал әлек, бағымын білмеген ел әлек деген ой айтылады. Тура мағынасында: малдың күтімін, жайын білмесе, ол жүдеп, шаруаның берекесі кетеді; елдің де жөнін, ынтымағын сақтамаса, жұрт ыдырап, күйзеліске түседі. Астарлы мағынасы: кез келген нәрсенің қадірін, тәртібін, бағасын білмеу оның бүлінуіне әкеледі. Адам да, отбасы да, қоғам да қамқорлық пен дұрыс басқаруды қажет етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, жалпы ырыс-несібе, шаруаның тірегі. «Баға білу» — бағамын тану, қадірін ұғып, дұрыс қарау деген сөз. Ал «ел» — бір қауым жұрт, тұтас қоғам. «Бағымы кетті» тіркесі береке қашып, тұрмыс әлсіреген күйді білдіреді. Яғни мақал малдың күйімен елдің халін салыстырып, шаруашылық пен қоғамның екеуі де күтімге, жауапкершілікке мұқтаж екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, қызметкердің еңбегін бағаламай, тәртіп пен әділдікке мән бермеген мекемеде жұмыс сапасы төмендеп, ұжымның берекесі кетеді. Сол сияқты отбасы мүшелері бір-бірінің қадірін білмесе, татулық әлсірейді. Мақал адамдарды бардың бағасын біліп, істің де, елдің де қадірін сақтауға үндейді.
Baǵymy ketken el álek.