Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
73.2K
Қаралым
239
Орташа
Сұрыптау:
Түйе жисаң, нардан жи,
Жүк қалдырмас жолында.
Жүк қалдырмас жолында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер түйе жинасаң, жай түйені емес, нарды таңда, өйткені нар ауыр жүкке...
Түлік төлден өседі.
**Негізгі мағынасы** Түлік те, мал да төлден көбейіп, өсіп-өнеді деген тура мағына береді. Астарлы мағынасы — кез келген...
Бір бие үйдікі, екі бие елдікі.
**Негізгі мағынасы** «Бір бие үйдікі, екі бие елдікі» деген мақал малдың, әсіресе жылқының, пайдасы жеке үй шеңберінде...
Балықшының үйіне барсаң, қарма жерсің,
Егіншінің үйіне барсаң, жарма жерсің.
Егіншінің үйіне барсаң, жарма жерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның өз кәсібіне сай ырысы, тірлігі және дайындаған несібесі болатынын білдіреді. Б...
Таудағы ешкі ыңғай берсе,
Етектегі теке дедектеп жетеді.
Етектегі теке дедектеп жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тауда жүрген ешкі бір белгі берсе, етекте жүрген теке дереу жетіп келед...
Жалпы бар деп жабыдан айғыр салмаңыз.
**Негізгі мағынасы** Жалпы бар деп жабыдан айғыр салмаңыз деген мақал «бар екен» деп, кез келген нәрсені жөнсіз іске қо...
Ешкі қырыққан сайын бір өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкіні қайта-қайта қырқай берсең, ол әлсіреп, ақыры өліп қалуы мүмкін....
Жүйрік шабан болады,
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шабан, яғни әлсіз аттың жүйріктігі жоғалады, егер оның мойнындағы жалы...
Қанша білгіш десе де,
Адам сүймес малсызды.
Адам сүймес малсызды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мал-мүлкі жоқ адамды жұрт қанша білгіш, ақылды десе де, онша қадірлей қ...
Көбік қарда түлкі ойнар,
Көк шалғында жылқы ойнар.
Көк шалғында жылқы ойнар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр құбылысы мен әр тіршіліктің өзіне лайық ортасы болатынын білдіреді. Тура ма...
Түйе қараған жауға жолығар,
Сиыр қараған тойға жолығар.
Сиыр қараған тойға жолығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр түліктің өз мінезі мен табиғатына қарай тағдырын, бағытын бейнелейді. Түйе көбіне алыс...
Қойды күзде құмға айда,
Жаз шыққанда шымға айда.
Жаз шыққанда шымға айда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мал шаруашылығындағы тәжірибені білдіреді: қойды маусымға қарай дұрыс жайылымға айдау кер...
Жайлауы жақсының әр бұта түбі бір кесек ет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы, берекелі жердің қадірін айтады. Тура мағынада: шөбі шүйгін, жайлауы құтты өңірде м...
Үйірінен айырылған малды қасқыр жейді.
**Негізгі мағынасы** Үйірінен айырылған мал — қорғансыз, жалғыз қалған мал. Қасқыр — оған қауіп төндіретін жау. Мақалдың...
Қойлы бай - қорлы бай,
Жылқылы бай - сылдыр бай.
Жылқылы бай - сылдыр бай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қойы көп байдың жағдайы жұтаң, ал жылқысы көп байдың дәулеті сырт көз...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық, өй...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.