Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
58K
Қаралым
189
Орташа
Сұрыптау:
Малды іріктемесең,
Тұқымы азады.
Қонысты жаңартпасаң,
Өрісі азады.
Тұқымы азады.
Қонысты жаңартпасаң,
Өрісі азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың тұқымын сұрыптап, жақсысын көбейтпесе, малдың сапасы төмендейді...
Тәуір көрген досыңа,
Тәуір көрген малын бер,
Көре-көре сүйінсін.
Көңіл қалған досыңа,
Жаратпаған малын бер,
Көре-көре күйінсін.
Тәуір көрген малын бер,
Көре-көре сүйінсін.
Көңіл қалған досыңа,
Жаратпаған малын бер,
Көре-көре күйінсін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал досқа деген көзқарас пен сыйластықтың шынайы қатынаста көрінетінін айтады. Жақсы көрген д...
Жыланның аузы жесе, құйрығы семіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жылан қорек тапса, оның тек аузы ғана емес, бүкіл денесі, соның ішінде...
Түлік төлден өседі.
**Негізгі мағынасы** Түлік те, мал да төлден көбейіп, өсіп-өнеді деген тура мағына береді. Астарлы мағынасы — кез келген...
Тайлы бие тайлақты түйедей.
**Негізгі мағынасы** «Тайлы бие тайлақты түйедей» деген мақал жас құлынның, яғни әлі толық жетілмеген малдың сырттай үл...
Тау белгісі - тас,
Жомарт белгісі - ас.
Жомарт белгісі - ас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның немесе заттың табиғи белгісі арқылы танылатынын білдіреді. Тау таспен көрінсе, жо...
Алалы жылқы, ақтылы қой.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малдың көптігін, үй ішінің ырыс-берекесін білдіреді. Тура мағынада алалы жылқысы мен ақты...
Мал малсақты табады.
**Негізгі мағынасы** «Мал малсақты табады» деген мақалдың тура мағынасы — мал өзіне жайлы, мал бағуға ебі бар, қамқор а...
Қойды күзде құмға айда,
Жаз шыққанда шымға айда.
Жаз шыққанда шымға айда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мал шаруашылығындағы тәжірибені білдіреді: қойды маусымға қарай дұрыс жайылымға айдау кер...
Ешкі қырыққан сайын бір өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкіні қайта-қайта қырқай берсең, ол әлсіреп, ақыры өліп қалуы мүмкін....
Жүйрік шабан болады,
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шабан, яғни әлсіз аттың жүйріктігі жоғалады, егер оның мойнындағы жалы...
Түйе жисаң, нардан жи,
Жүк қалдырмас жолында.
Жүк қалдырмас жолында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер түйе жинасаң, жай түйені емес, нарды таңда, өйткені нар ауыр жүкке...
Нәсілі жаман сиырдан өлі бұзау туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тегі нашар, күтімі әлсіз сиырдан тірі, ширақ бұзау емес, өлі бұзау тууы...
Төлсіз тұяқ өспейді.
**Негізгі мағынасы** «Төлсіз тұяқ өспейді» деген мақалдың тура мағынасы — малдың төлінсіз, яғни ұрпағынсыз, табыны көбе...
Қой бақтым -қоңырау тақтым.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қой баққан адам мойнына қоңырау тағып, малды бағуда сақтық пен бақылау...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Малды теппе, ақты төкпе.
**Негізгі мағынасы** «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.