Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.5K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Шоқысқыш қоразға шыр бітпес.
**Негізгі мағынасы** «Шоқысқыш қоразға шыр бітпес» деген мақалдың тура мағынасы — үнемі шоқып, тыныш таппайтын қораздың...
Ит сүйекке қақалмас.
**Негізгі мағынасы** «Ит сүйекке қақалмас» деген мақал тура мағынасында ит сүйекті жұта алмай, қақалып қалмайды дегенді...
Бөлтірігін алма шуланның,
Шұрқан салар қораңа.
Шұрқан салар қораңа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдың бөлтірігі өссе, ол өз тегіне тартып, қораға шапқыншылық жасау...
Көңілі түссе - бие,
Көңілі түспесе - түйе.
Көңілі түспесе - түйе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам көңілінің құбылмалы, мінезінің жағдайға қарай өзгеріп тұратынын аңғартады. Тура мағы...
Жақсы ит - малға серік.
**Негізгі мағынасы** Жақсы иттің қадірі — оның малды қорғап, қораны күзетіп, иесіне пайда келтіруінде. Бұл мақал тура ма...
Екі тұйғын жабылса қаздың соры.
**Негізгі мағынасы** Екі тұйғын жабылса қаздың соры деген мақалдың тура мағынасы — екі жыртқыш құс бірігіп аңға түссе,...
Түйе - көштің көркі,
Жылқы - жетекші,
Қой - береке.
Жылқы - жетекші,
Қой - береке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал төрт түліктің әрқайсысының шаруашылықтағы орнын көрсетеді. Түйе көш кезінде сән мен салта...
Тұлпардың оттауы бір болса да, жусауы басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тұлпар бір жерде оттаса да, су ішсе де, жусауы — күтімі мен ба...
Қанден иттің қартайғаны білінбес.
**Негізгі мағынасы** Қанден иттің қартайғаны білінбес деген мақал сырттай әлсіз, шағын не көзге көп түсе бермейтін нәрсе...
Бұлбұлға бау жақсы,
Кекілікке тау жақсы.
Кекілікке тау жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр жан-жануардың, әр жаратылыстың өзіне лайық ортасы болатынын білдіреді. Бұлбұлға гүлді,...
Наурызда шабынған бурадай.
**Негізгі мағынасы** «Наурызда шабынған бурадай» деген мақал адамның қатты ашуланған, долданып, ызадан булыққан күйін б...
Өзеннің көркі - жар,
Түйенің көркі - нар.
Түйенің көркі - нар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық сәні мен қадірін көрсетеді. Өзеннің көркі — оның жағасындағы жар,...
Кәрі түйе тартыншақ.
**Негізгі мағынасы** Кәрі түйе көп жүріп, талай жолдың, талай ауыр жүктің дәмін татқан мал. Сондықтан ол алда не күтіп т...
Ешкі сойғанның екі амалы бар:
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкіні сойғанда оның мүйізін пұшпаққа, терісін бұтына қаптап пайдалану...
Төрт түліктің төресі - түйе.
**Негізгі мағынасы** «Төрт түліктің төресі - түйе» деген мақал түйенің қазақ өміріндегі орны ерекше екенін білдіреді. Т...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.