Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.6K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Тұғырына саңғыған сұңқар оңбас,
Үйірінен қаңғыған тұлпар оңбас.
Үйірінен қаңғыған тұлпар оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өз тұғырына, өз мекеніне былғаныш түсірген сұңқар да, үйірінен адасқан...
Екі көзі танадай,
Екі өркеші баладай,
Түйе деген жарықтық.
Екі өркеші баладай,
Түйе деген жарықтық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда түйенің сыртқы бейнесі ерекше әсерлі, ірі де айбарлы екенін суреттейді. «Екі көзі танад...
Жақсы кісі қартайса,
Ақылынан танбас.
Жақсы ат қартайса,
Жүрісінен танбас.
Ақылынан танбас.
Жақсы ат қартайса,
Жүрісінен танбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адам қартайса да, бұрынғы ақыл-ойынан, мінезінен айрылмайды; жақс...
Кедейдің аты қара жарыста озады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында: кедей адамның аты қарапайым, күтімі жұпыны болса да, жарыс кезінде алға...
Мысық та жолбарысша қуанады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әлсіз, шағын немесе қарапайым көрінетін жан да өзіне қажет, қолайлы, көңілге жақы...
Қойға екі құлағынан басқаның бәрі жау.
**Негізгі мағынасы** Қойға қатысты бұл мақалдың тура мағынасы — қойдың өміріне пайдалысы аз, зиян келтіретін нәрсе көп д...
Жылқы күнде мінілсе - есек
Айына мінілсе - ат,
Жылына мінілсе - тұлпар.
Айына мінілсе - ат,
Жылына мінілсе - тұлпар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір жануарды қаншалықты жиі, қаншалықты дұрыс пайдалансаң, оның төзімі...
Жүйрікті кекіл қағысынан байқайды.
**Негізгі мағынасы** Жүйрікті кекіл қағысынан байқайды деген мақалдың тура мағынасы — бәйге атының жүйріктігі оның жүріс...
Құстың бәрі бұлбұл болмас,
Жылқының бәрі дүлдүл болмас.
Жылқының бәрі дүлдүл болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: барлық құс бірдей бұлбұл сияқты әсем үн шығара бермейді, барлық жылқы д...
Қаз тойғанына семірмейді,
Орғанына семіреді.
Орғанына семіреді.
**Негізгі мағынасы** Қаздың семіруі тойған асынан емес, орған шөбінің молдығынан деген ой айтылады. Яғни тіршілікке қаже...
Сиырдың жорғасы секілденіп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің табиғатына сай келмейтін, үйлеспейтін әрекетті әжуалап айтады. Тура мағынасы...
Көшкен елдің бұқасын,
Еру елдің тайыншасы қорқытады.
Еру елдің тайыншасы қорқытады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көшіп-қонып жүрген ел мен отырған елдің тұрмыс-тіршілігіне, мінезіне байланысты туған. Ту...
Талдырмаш таза айырдан,
Жүк көтергіш қоспақ артық.
Жүк көтергіш қоспақ артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — талдырмаш, яғни әлі жас, әлсіз таза айырдан гөрі, жүк көтеретін қоспақ...
Құс патшасы - бүркіт,
Аң патшасы - арыстан.
Аң патшасы - арыстан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз ішінде ең озығы, ең айбыны, ең мәртебелісі болатынын білдіреді. Тура мағын...
Аққу жүзсе су сұлу.
**Негізгі мағынасы** Аққу жүрген жердің көркі артады деген ой айтылады. Тура мағынасында аққу су бетімен жүзіп өткенде,...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.