Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.4K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Ат болар құлынның
артқы аяғы талтақ келер.
артқы аяғы талтақ келер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, ер жетіп, нағыз ат болатын құлынның жүріс-тұрысы өзгешелеу, арт...
Жас бота боздаса,
Жас бала қосыла боздайды.
Жас бала қосыла боздайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас нәрсенің мұңы мен зарын өзіне жақын жан да бірге сезінетінін білдіреді. Тура мағынасы...
Серінің аты да сері.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — серінің мінезі мен болмысы қандай болса, оның аты да соған сай көркем,...
Зікір салған бақсыдай қалшылдаған.
**Негізгі мағынасы** «Зікір салған бақсыдай қалшылдаған» деген тіркес адамның қатты тоңып, не қорқып, денесі еріксіз ді...
Азу тісі балғадай.
**Негізгі мағынасы** «Азу тісі балғадай» деген мақал адам не хайуанның тісін балғаның басындай өте ірі, өткір, қатты ет...
Екі көзі танадай,
Екі өркеші баладай,
Түйе деген жарықтық.
Екі өркеші баладай,
Түйе деген жарықтық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда түйенің сыртқы бейнесі ерекше әсерлі, ірі де айбарлы екенін суреттейді. «Екі көзі танад...
Жақсы ит өлімтігін көрсетпейді.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам не жақсы мінезді жан өзгенің кемшілігін бетіне баспайды, ұсақ-түйекке жармаспайды. Бұл м...
Ит иесіне тартады,
Түйекеш түйесіне тартады.
Түйекеш түйесіне тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз иесіне, өз болмысына, өзіне жақын ортаға тартатынын білдіреді. Тура мағына...
Қасқыр қартайса да, қойға әлі келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқыр қартайса да, қойға шабу мінезін тастамайды. Астарлы мағынасы: а...
Жүйрікті кекіл қағысынан байқайды.
**Негізгі мағынасы** Жүйрікті кекіл қағысынан байқайды деген мақалдың тура мағынасы — бәйге атының жүйріктігі оның жүріс...
Шытыр жеген түйедей.
**Негізгі мағынасы** «Шытыр жеген түйедей» деген мақал бір істің, сөздің не адамның күйінің сырттай ғана оғаш, қырсық,...
Көбең мініс көтермейді,
Мәстек жүріс көтермейді.
Мәстек жүріс көтермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күйі жоқ, шолақ жорға ат ұзақ мінуге де, ауыр жүкті көтеруге де жарама...
Тұғырына саңғыған сұңқар оңбас,
Үйірінен қаңғыған тұлпар оңбас.
Үйірінен қаңғыған тұлпар оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өз тұғырына, өз мекеніне былғаныш түсірген сұңқар да, үйірінен адасқан...
Мал төлімен жарасты,
Жер гүлімен жарасты.
Жер гүлімен жарасты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы және тіршіліктегі әр нәрсенің өзіне лайық сыңары, өзіне жарасымды орны болаты...
Қой үріккен жағына беттемейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қой үріккен, қорыққан жағына қарай жүрмейді, керісінше ол жақтан алшақт...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.