Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.5K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Қойға екі құлағынан басқаның бәрі жау.
**Негізгі мағынасы** Қойға қатысты бұл мақалдың тура мағынасы — қойдың өміріне пайдалысы аз, зиян келтіретін нәрсе көп д...
Сақ қарға сағағынан ілінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сақ, қырағы қарға жеміне немесе ілігіп қалатын нәрсеге өзінің сағағынан...
Ботасы өлген інгенге,
Нар теліген зорлық.
Құлыны өлген қулыққа,
Тай теліген зорлық.
Нар теліген зорлық.
Құлыны өлген қулыққа,
Тай теліген зорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ботасынан айырылған інгенге өзге нардың ботасын телу де, құлынынан айы...
Салмай жортқан жігіттен,
Салмай құлындаған бие артық.
Салмай құлындаған бие артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жортып жүріп, өз міндетін атқармайтын, салғырт жігіттен өз уақытында құ...
Айғырды аладан салсаң,
Атты аладан мінесің.
Айғырды құладан салсаң,
Атты құладан мінесің.
Атты аладан мінесің.
Айғырды құладан салсаң,
Атты құладан мінесің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қандай айғырды таңдасаң, соның нәсілінен, түсінен туған ат та сондай б...
Жылан иір-иір жүрсе де,
Ініне түзу кіреді.
Ініне түзу кіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің жүрісі бұралаң, қимылы иір-қиыр болып көрінсе де, түпкі мақсат...
Құс патшасы - бүркіт,
Аң патшасы - арыстан.
Аң патшасы - арыстан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз ішінде ең озығы, ең айбыны, ең мәртебелісі болатынын білдіреді. Тура мағын...
Құстың бәрі бұлбұл болмас,
Жылқының бәрі дүлдүл болмас.
Жылқының бәрі дүлдүл болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: барлық құс бірдей бұлбұл сияқты әсем үн шығара бермейді, барлық жылқы д...
Нар сәулеті - ашамай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, нар түйені сәнді де берік ұстайтын жабдықтың бірі — ашамай. Ас...
Тебегеннің таңын сүзеген айырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы мал мінезінен алынған: тепкеннен кейін бірден жауап қайтармағанымен, сүз...
Ойда сиырдың мүйізі сырқыраса,
Қырда бұғының мүйізі сырқырайды.
Қырда бұғының мүйізі сырқырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені сиырдың да, бұғының да мүйізі бірдей сырқырап ауыра...
Жыланға түк біткен сайын қалтырауық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жыланның үстіне түк өскен сайын ол одан бетер қалтырай береді. Астарлы...
Күшік өсіп, ит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күшік өсе келе итке айналады, ал сірке де өссе, бит болады. Астарлы мағ...
Сұлу аттың көркі - жал.
**Негізгі мағынасы** «Сұлу аттың көркі - жал» деген мақалдың тура мағынасы — аттың сәні мен көркін арттыратын белгісі о...
Ала жылқы жоғалмас.
**Негізгі мағынасы** «Ала жылқы жоғалмас» деген мақалдың тура мағынасы — түсі ала, көзге бірден түсетін жылқы адасып кет...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.