Барымта қайтыс болмай,
Дау айтыс болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ішіндегі дау-дамай мен тартыс күшпен, өшпенділікпен тоқтамайтынын меңзейді. Тура мағынасында барымта жүріп тұрған жерде арадағы кек пен қақтығыс бітпейді, ал айтыс та әділ шешімге келмейінше дау аяқталмайды. Астарлы мағынасы — кез келген жанжалдың түбі сөзбен, келісіммен, сабырмен шешілуі керек. Қарсы жаққа күш көрсету уақытша ғана нәтиже береді, ал шын татуласу әділ сөйлесуден туады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «барымта» — бір рудың екінші рудан мал айдап әкетуі сияқты ескі кек пен жаулықтың белгісі. «Айтыс» — екі жақтың сөз қағыстырып, уәжін салыстыруы. Яғни мақал дауласқан адамдардың бір-бірін жеңуге емес, мәселені түсінуге ұмтылуы керектігін астарлайды. Барымта мен айтыс — сыртқы екі түрлі әрекет, бірақ екеуі де адам арасындағы қатынастың шиеленісін көрсететін бейнелер.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал отбасылық, жұмыс орнындағы не көршілік деңгейдегі дауларға да сай келеді. Мысалы, екі қызметкер бір мәселе үшін ренжіссе, бір-біріне кінә арта бермей, басшының не ортақ келісімнің көмегімен ашық сөйлессе, дау тезірек шешіледі. Мақал адамдарды сабырға, әділдікке және мәмілеге шақырады.
Daý aıtys bolmaıdy.