Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.5K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Қоян көлеңкесінен қорқады.
**Негізгі мағынасы** Қоян көлеңкесінен қорқады деген мақал өте үркек, батылсыз адамды меңзейді. Тура мағынасында қоян ке...
Қойға қасқыр шапса, ит семірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қойға қасқыр шапқан кезде, итке күресіп, күзетіп, олжаға кенелетін мүмк...
Жығылсаң:
сиыр мүйізін төсейді,
қой тұяғын төсейді,
жылқы жалын төсейді,
түйе шудасын төсейді.
сиыр мүйізін төсейді,
қой тұяғын төсейді,
жылқы жалын төсейді,
түйе шудасын төсейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жығылған адамға әр мал өзіне тән «төсек» ұсынады: сиыр мүйізін, қой тұ...
Пиғылы жаман бұқа,
Ұрғашы бұзаудың қасына жатады.
Ұрғашы бұзаудың қасына жатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман ниетті, бұзық мінезді адамның әлсізге, қорғансызға жақын жүретінін ескертеді. Тура...
Қарлығаш - көктем жаршысы.
**Негізгі мағынасы** Қарлығаш көктемде қайта келетін құс болғандықтан, оның көрінуі жылылықтың, жаңарудың, тіршіліктің б...
Сиыр сүйкенбей жүрмес.
**Негізгі мағынасы** Сиыр сүйкенбей жүрмес деген мақалдың тура мағынасы — сиыр бір нәрсеге сүйкеніп, қасынбайынша жай та...
Қубас айғыр құлынын талайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қубас, яғни жасы ұлғайып, қуаты қайтқан айғыр өз құлынын да теуіп, шетт...
Түйе жаманы - күрт,
Шөп жаманы - керт.
Шөп жаманы - керт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай ұсақ көрінетін кемшіліктің өзінен үлкен зиян тууы мүмкін екенін аңғартады. Түйені...
Түйенің пірі - Ойсылқара.
**Негізгі мағынасы** «Түйенің пірі - Ойсылқара» деген мақал түйені ерекше қадірлейтін, оны киелі санайтын халық түсініг...
Кедейдің аты қара жарыста озады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында: кедей адамның аты қарапайым, күтімі жұпыны болса да, жарыс кезінде алға...
Сиырдың пірі - Зеңгі баба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сиыр малының киесі, қамқоршысы бар деген халық түсінігін білдіреді. Тура мағынасында, си...
Күшігінде таланған ит оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас кезінен жаман әдетке үйір болған, тәрбиесі бұзылған адам кейін де түзелуі қиын екенін...
Аттан аттың несі артық?
Бір аттаған бұты артық.
Бір аттаған бұты артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір аттың екінші аттан артық жері жоқ, тек бір аттағанда оның қадамы,...
Қу байтал екі айғырды аш қалдырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір қорада немесе бір ортада пайдасы аз, бірақ қиқар не кертартпа байт...
Тауықтың түсіне тары кіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның күндізгі ойы, еңбегі, уайымы түнде түсіне де кіретінін білдіреді. Тура мағынасынд...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.