Арықты күтсең - тойынар,
Кәріні күтсең - қойылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: арық малды жақсылап бағып-күтсең, ол семіріп, тойынады; ал кәрі адамға құрмет көрсетіп, қамқор болсаң, оның көңілі жайланып, сабыр табады. Астарлы мағынасы — әлсізге, жасы үлкенге, мұқтажға көңіл бөлу керек. Күтім мен мейірім бар жерде береке де, тыныштық та болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «арық» сөзі тек малды емес, жағдайы төмен, әлсіз жанды да меңзейді. «Тойынар» — күтімнің нәтижесін, берекені білдіреді. «Кәрі» — өмір көрген, жасы ұлғайған адам. «Қойылар» — тынышталып, көңілі орнығу, сабыр табу деген ұғым. Яғни халық кісіні сыртқы күйімен емес, ішкі қадірімен бағалауға үндейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал ата-анаға, қарттарға, тіпті қолдауды қажет ететін кез келген адамға қатысты айтылады. Мысалы, немерелері әжесіне уақыт бөліп, дәрісін алып беріп, үй шаруасына көмектессе, әже көңілі жайланып, отбасы арасы да жылынады. Сондай-ақ мектепте әлсіз оқушыға қамқорлық көрсетілсе, ол да тез оңалады, сенімі артады.
Kárini kútseń - qoıylar.