Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр малдың өз «атасы» бар деп, мал шаруашылығын жай тіршілік емес, береке мен ырыстың бастауы, ата дәстүрімен сабақтас қасиетті кәсіп ретінде көрсетеді. Тура мағынасында — жылқының, сиырдың, түйенің, қойдың, ешкінің пірлері аталады. Астарлы мағынасында — малды құрметтеу, оны күтіп-баптау, еңбектің қадірін білу және ата-баба салтын ұмытпау керек деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Қамбар ата, Зеңгі баба, Ойсылқара, Шопан ата, Шекшек ата — халық санасында төрт түліктің қамқоршысы, киесі іспетті бейнелер. Бұл атаулар малды тек жануар ретінде емес, елдің күнкөрісімен, тұрмысымен, мәдениетімен байланысқан құндылық ретінде танытады. Жылқы — еркіндік пен жүйріктіктің, түйе — төзім мен күштің, қой — береке мен момындықтың, сиыр — сүт пен ырыстың, ешкі — өсімталдық пен ұқыптылықтың символы.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл сөзді ауыл шаруашылығын, мал бағудың маңызын айтқанда қолданады. Мысалы, фермер өз шаруасын жаңадан бастаса, үлкендер оған «төрт түліктің бабын тапсаң, ырыс табасың» деп осы мақалдың мәнін еске салады. Яғни, малға жауапкершілікпен қарау — адал еңбек пен мол несібеге жол ашады.
Sıyr atasy - Zeńgi baba,
Túıe atasy - Oısylqara,
Qoı atasy - Shopan ata,
Eshki atasy - Shekshek ata.