Жаманнан жақсы туса да,
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
Jaqsydan jaman týsa da,
Tartpaı qoımas negizge.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның туа біткен қасиеті мен тәрбиенің, ортаның ықпалын білдіреді. Жаман адамнан жақсы бала туса да, жақсы адамнан жаман ұрпақ өссе де, ол әйтеуір түпкі негізіне, шыққан тегінің мінездік ізіне тартпай қоймайды деген ой айтылады. Яғни, адамның болмысы тек өзіне емес, ата-анасынан, әулетінен келген мінезге де байланысты. Мақал ұрпақ тәрбиесіне, тегін тануға, адам мінезінің сабақтастығына назар аударады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаман» мен «жақсы» — тек жеке адам емес, тұтас мінез, тәрбие, әулеттік өнегенің бейнесі. «Тарту» сөзі адамның сыртқы ұқсастығын емес, ішкі қасиетінің бір арнаға бұрылуын меңзейді. «Негіз» — түп тамыр, бастау, ата-бабадан қалған мінездік үлгі. Демек, мақал адам бойындағы қасиет қайдан бастау алатынын астарлап көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды бала тәрбиесінде жиі қолдануға болады. Мысалы, ата-анасы еңбекқор әрі тәрбиелі болса, баланың да сол ортаға бейімделіп өсуі ықтимал. Немесе керісінше, дұрыс тәрбие көрмеген бала кейін қателікке ұрынуы мүмкін. Сондықтан мақал «тәрбие мен ортаға бейжай қарама» деген ойды еске салады.