Көлік жисаң атан жи,
қияға салсаң мойытпас.
Сауын жисаң бие жи,
Үш ай тоқсан болғанда,
Ариды деп ағытпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал мал таңдауда әр істің өз ыңғайы барын білдіреді. Егер ауыр жүк таситын көлік, шаруашылыққа мықты күш керек болса, «атан жи» дейді, өйткені атан — төзімді, салмақты көтеретін түлік. Ал «қияға салсаң мойытпас» дегені — қиын жолға, өрге салсаң да, әлсіздік танытпайтын берік жануар керек деген ой. «Сауын жисаң бие жи» деуі — сүт алатын болсаң, биенің пайдасы мол екенін аңғартады. Соңғы жолдарда биеге қырсық болып, оны ерте ағытуға болмайтыны айтылады: үш ай, тоқсан күн өткен соң да бойында береке, сүті кетпей тұрғанда, оны бос жіберме деген тәжірибелік кеңес бар.
Образдар мен теңеулер
Атан — күштің, төзімнің, ауыр іске жарамдылықтың бейнесі. Қия — биік, қиындау өр, яғни өмірдің қиын сынағы. Бие — ырыс, береке, сүт пен күтімнің символы. Мақал мал шаруашылығындағы нақты тәжірибені образға айналдырып, «әр малды өз қызметіне сай ұста» деген терең ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген істі жоспарлауда қолданылады. Мысалы, ауыр жүк тасымалдау қажет болса, соған лайық көлік таңдау керек; күнделікті қала ішінде қатынауға басқа, ал ұзақ сапарға басқа көлік қажет. Яғни істің мақсатына сай құрал таңдасаң, нәтиже де жақсы болады.
qııaǵa salsań moıytpas.
Saýyn jısań bıe jı,
Úsh aı toqsan bolǵanda,
Arıdy dep aǵytpas.