Қойдың басын құмға көм,
Сиырдың басын нуға көм,
Түйенің басын сорға көм.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — әр түліктің басын өзіне лайық жерге көм дегендей көрінеді. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өз орны, өз жолы, өз табиғаты бар; сол ерекшелікті ескермей істелген іс берекесіз болады. Яғни қазақ өмірде кез келген шаруаны ретімен, қисынмен, жаратылысына сай атқаруды құптаған.
Образдар мен теңеулер
Қой — құмға, сиыр — нуға, түйе — сорға телінуі бекер емес. Қой құмды, жеңіл жерді, сиыр шүйгінді, нулы өңірді, түйе сорлы, тақырлау жерді көтеретіндей елестетіледі. Бұл образдар малдың мінезі мен тіршілікке бейімін танытады. Сол арқылы мақал адамға да: «әр істі өз ыңғайымен, өз табиғатына сай орында» деген ой салады.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал мамандық таңдауда, жұмыс бөлуде, тіпті балаларды тәрбиелеуде де қолданылады. Мысалы, сурет салуға икемі бар адамды есепке зорлап отырғызу емес, қабілетіне сай шығармашылыққа бағыттау керек. Сонда ғана нәтиже жақсы болады. Мақалдың түйіні — орынды таңдаған іс қана алға басады.
Sıyrdyń basyn nýǵa kóm,
Túıeniń basyn sorǵa kóm.