Ботасы өлген інгенге,
Нар теліген зорлық.
Құлыны өлген қулыққа,
Тай теліген зорлық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ботасынан айырылған інгенге өзге нардың ботасын телу де, құлынынан айырылған биеге өзге тай телу де зорлық, яғни табиғи емес, жат қылық. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өз жөні, өз орны бар; жоғын бірден басқа нәрсемен толтыру әрдайым дұрыс бола бермейді. Адамға да, малға да көңіл күй, байланыс, үйреніс маңызды. Бір нәрседен айырылған жанды ойланбай жұбату немесе күшпен басқаға бейімдеу кейде жарасын тереңдетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы інген мен қулық — аналық мейірімнің, бауыр басудың символы. Бота мен құлын — төлдің ғана емес, ананың жанына жақын бөлшегінің бейнесі. «Теліген зорлық» деген тіркес істің еріксіз, зорлап жасалғанын білдіреді. Халық осы арқылы жан дүниенің табиғи қалпын бұзбауды ескертеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адам қарым-қатынасында, тәрбиеде, тіпті жұмыс пен орта таңдауда да қолданылады. Мысалы, жақынын жоғалтқан адамға «ұмыт» деп қысым жасау дұрыс емес; оған уақыт, түсіністік, сабыр керек. Яғни қайғыны да, кемшілікті де күшпен емес, орнымен жеңілдету қажет.
Nar teligen zorlyq.
Qulyny ólgen qýlyqqa,
Taı teligen zorlyq.