Білімді өлсе, қағазда аты қалар,
Ұста өлсе, істеген заты қалар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал білім мен өнердің, еңбек пен шеберліктің адамнан кейін де қалатын ізі бар екенін айтады. Адам өмірден өтсе де, оның жақсы ілімі, жазған еңбегі, жасаған ісі ел жадында сақталады. Мұнда «өлу» тура мағынада емес, адамның өмірі шектеулі екенін білдіреді; ал «қағазда аты қалар» дегені — білім иесінің сөзі, жазбасы, еңбегі ұмытылмайтынын меңзейді. Екінші жолдағы «ұста» — қолөнерші, шебер адам. Оның жасаған заты — нақты ісінің дәлелі. Демек, адамды қадірлеп бағалайтындай басты өлшем — оның артында қалған пайдалы мұра.
Образдар мен теңеулер
«Қағаз» білімнің, жазудың, ғылымның нышаны ретінде алынған. Ол — сөзді, ойды, ілімді сақтайтын құтты орын. «Ұста» болса, шеберлік пен адал еңбектің бейнесі. «Істеген заты» — көзге көрінетін нәтиже, қол еңбегінің жемісі. Осы екі образ арқылы мақал адам еңбегінің екі түрін — ақыл еңбегі мен қол еңбегін қатар дәріптейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ғалымға да, мұғалімге де, жазушыға да, шеберге де қатысты айтылады. Мысалы, жақсы оқулық жазған ұстаздың еңбегі жылдар бойы оқушыларға қызмет етеді, ал шебер жасаған бұйым ұзақ сақталып, иесін танытады. Сондықтан адам өз ісіне жауапкершілікпен қарап, пайдалы мұра қалдыруы керек.
Usta ólse, istegen zaty qalar.